Gutxiengoen eragina

BERRIA, Larrepetit 2012-07-14

          Ez da lehendabiziko aldia New Yorkera bisitan etorri den norbaitek halako zerbait esan didana: aizu, harrituta nago zenbat latinamerikar ikusten ari naizen hiri honetan. Eta ez dute arrazoi faltarik.

          2005eko datuei erreparatuz gero, 295 milioi biztanle zituzten AEBek, horietatik %67 zuriak ziren, %14 hispanoak, %13 afroamerikarrak eta %5 asiarrak. Sei urte geroago, ordea, eta lehen aldiz herrialde honen historian, 2010 eta 2011 bitartean arraza gutxiengoetatik jaiotako umeak gehiago izan ziren zuriak baino (%50,4).

           Aldaketa estatistiko garrantzitsuak etorriko dira herrialde honetara datozen urteetan: 2050. urtean AEBetan 438 milioi pertsona biziko direla aurreikusten du zentsuak, eta horietatik %47 zuriak izango dira, %29 hispanoak, %13 afroamerikarrak, eta %9 asiarrak. Alegia, zuriek gehiengoa galduko lukete gutxiengoen mesedetan. Joera hori kostako da aldatzen, besteak beste, ama izateko adinean dagoen gazte gehiago dagoelako talde horren barruan, eta haur gehiago izaten dituztelako.

           Azkeneko hamarkadan, hispanoak 35 milioi izatetik 50 milioi izatera pasa dira. Eta gero eta indar gehiago duen gizartearen alde horri mugak jarri eta gutxiengoak isilarazteko estrategia izan da batez ere errepublikanoek beren politikekin defendatu dutena: Arizonako estatuan indarrean jarri nahi zuten eta gero epaitegiek atzera bota duten legea, adibidez.

          Demokratek beste bide bat egin dute: hispanoen hirutik bik eman zioten botoa Obamari duela lau urte, eta hiru hilabete barru ere denen beharra izango du.

          Europatik etorritako zuriek sortutako nazio honek etorkinen herrialdea izaten jarraitzen du, eta legez edo legez kanpo sartutako horiek gabe akabo gaur egungo bizitza estiloa eta akabo sistema. Presidente hispanoa Etxe Zurira iristeak ere, gaur egun , ez dirudi ezinezko. Denbora kontua da.

Barbakoa eta piknika

BERRIA, Larrepetit, 2012-07-07

          Egun seinalatua da Ameriketako Estatu Batuetako agendan uztailaren laugarrena. 1776an Britainia Handiarengandik independentzia lortu zutenekoa gogoan, jaieguna izaten da, eta eguna oso hemengo estilora pasatzen dute: barbakoak edo piknikak eginez. Horixe izaten baita lagun eta familiak elkartzen dituen aitzakia zaporetsua.

          Goizean goizetik has zaitezke barbakoaren keak han eta hemen ikusten, eta egiten ari diren hot dog edo hanburgerrak usaintzen. New Yorkeko hiriko parkeak jende kuadrillaz beteta egoten dira. Etxe atzealdean lorategia duenak hura erabiltzen du, eta, bestela, beti geratzen da kalea; espaloira mahaiak eta aulkiak atera eta atariko zuhaitzaren itzalean tertulia ederrean egotea da kontua, tarteka paseoan doan bizilagunari «happy 4th of July» esanez.

          Barbakoak eta piknikak tresna garrantzitsu bilakatu dira nahiko indibidualista den gizarte batean jendea elkartzeko, familiak elkar ikusteko. Eta denok dakigun bezala, tripa betearekin mundua eta bizitza beste kolore batekoak ikusten dira.

          Presidente hautagaiek ere beren piknikak egin dituzte: Obamak hiritartasun ziurtagiriak banatuz etorkinei keinu berriak egin ondotik, armadako beteranoekin eta Etxe Zuriko hainbat langilerekin egin zuen etxeko belazean. Romneyk, berriz, bere familiako 30 kiderekin, odol berekoak elkarrekin egoteak duen garrantzia nabarmenduz. Politikaren barbakoan jarritakoari puntua hartzea tokatzen zaie orain biei, erre gabe noski.

          Independentziaren egunari amaiera emateko, sakratuak bilakatu diren su festak ikusi behar dira. New Yorken, Hudson ibaian botatzen dituzte suak. Ez da Donostiako Kontxan ikustea bezala, baina tira, New York da.

          Hurrengo barbakoa eta piknikerako gonbita dagoeneko jaso dut Facebook bidez —oso bide erabilia gonbidapenak egiteko—. Eguraldia aldatu arte honek ez du etenik izango.

Tatuajeak

BERRIA, Larrepetit, 2012-06-30

          Txikiak, handiak, koloretakoak, irudiak, letrak, itzalekin, gabe, beldurgarriak, erotikoak, benetako artelanak izan daitezke tatuajeak.

          Edonork ikusteko moduan egon daitezke, bistara, edo ezkutuan. Azken horiek urte sasoi honetan ageriago geratzen dira, arropa gutxiagoren eta hondartzaren eraginez. Baina badaude izugarri ezkutuan egoten direnak eta altxor preziatuaren gisara pertsona jakin batzuk bakarrik ikustera iristen direnak.

          Tatuajedun izugarri dago New Yorken. Denbora-pasa izaten da batenari eta bestearenari begira geratzea, edo zeurea parekoari erakustea. Eta aukera badago, noski, ezinbesteko galdera egitea: zer esan nahi du zure tatuajeak?, non eta nork egindakoa da?

          Loreak, olerkiak, errezoak, gurutzeak, bihotzak, dragoiak, tximeletak, deabruak, arrastoak, carpe diem, balance, pertsonen izenak eta askoz gehiago ikusi ditut.

          Pisu handiko esanahia izan dezake, eta zenbait kasutan funtzio estetikoaz harago doa azaleko irudia: babesa edo samina adierazteko, esate baterako.

          Guadalupeko ama birjina erraldoiaren tatuajea dauka bizkar osoan Jose mexikarrak. Fede izugarria dio. Berak esana: «Virgensita, virgensita, perdóname lo que estoy haciendo» esan, eta bizkarretik heltzen diola sentitu eta babesa nabaritzen omen du.

          Anderson, galtza bakero eta niki zabalak jantzita eta NY Yanke taldearen kapela buruan duela ibili ohi da. Aurpegira begiratuz gero, masailean, love is a pain (maitasuna mina da) esaldia dauka idatzita, letra beltzez.

           Behin egin eta betiko izaten zirela esaten zuten garai batean. Gaur egun kendu ere egin litezke.

          Barruan iltzaturik gelditutako tatuajeak, ordea, norberak bakarrik ikus eta senti ditzakeen horiek, bizitza osorako izaten dira, ezabaezinak. Nahiz eta tinta erabiliz azalera atera eta gero kendu, betirako geratzen da arrastoa edo marka.

          Galdetu bestela Andersoni.

Beroa

BERRIA, Larrepetit  2012-06-23

          Aste honetan 38 gradutik gora egon gara. Bero zapagatik, lorik egiten ez duen eta egiten uzten ez duen aire egokituen lurraldea bilakatu da New York inoiz baino gehiago. Energia kontsumo demasekoak enpresari batzuen kontu korronteak ederki epelduko zituen.

           Izan ere, beroak, gauza asko aldatzen ditu horrelako hiri baten eguneroko bizitzan: freskagarri saltzaileen postuetan ilara luzeak ikus daitezke, izozkien musika kamioiak inurrien antzera ugaritzen dira, metroaren zain beroa usaindu liteke, izerdia ikusi, ukitu, sentitu. Turistentzako zaldiek jai izaten dute. Suhiltzaileen ur hodiak ireki eta jolasean umeek arnasa hartzen dute labe bihurtutako auzoan.

           Kaleetan barrena dauden zientoka dendek inoiz baino bisitari gehiago izaten dituzte. Ezer erosi nahi ez duena ere sartzen da izerdiaren bustia lehortzera. Wall Streeteko diru jokalariek, eguzkitako betaurreko beltzen atzean egun horretako galerak edo irabaziak ezkutatu nahian, kaleko errealitatearen berora bueltatzen direnean, hiritar batzuen barruko erreminarekin topo egiten dute: pazientzia errazago galtzen da merkurioak gora egiten duenean. Eta horren erakusgarri da hiriko trafikoan bozina jotzeen gorakada.

           Gobernuak freskatzeko egoitzak zabaltzen ditu: milaka dira horietara joateko beharrean izaten direnak. Kale izkinan dauden etxerik gabekoei ura erosten die jendeak, eta ondoan uzten, hidrata daitezen.

           Times Squarretik pasatu denak ehunka lagun aurkitu ditu yoga eginez arratsean. Argiz, pantaila erraldoiz, turistaz betetako munduko tokirik ezagunenean, oreka fisikoa, mentala eta espirituala lortzeko balio izan ez badie ere, sikiera udari eta beroari ongi etorria modu berezian ematea lortu dute.

          Beroak, aldaketa ekarri du city-ra. San Joan suarenak ere hala ekarriko ote? Onerako izango den ustearekin ospatuko dugu udako gau magiko beroa.

Alcatraz, ihesa

BERRIA, Larrepetit, 2012-06-16

          San Frantziskoko badiaren parean dagoen harkaitz baten gainean eraikita dago munduko kartzelarik ezagunenetako bat, 1933an ateak ireki zituena: Alcatraz. Besteak beste, Al Capone eta beste gangster ezagun batzuen bizilekua izan zen.

          Kartzelako horma arteko historiak lau haizeetara askotan zabaldu dizkiguten arren, aste honetan bertan bete dira oraindik argitu gabe dagoen eta Don Siegelek pantaila handian kontatu zigun ihesaldi baten 50 urteak.

          Bankuak erreskatatu ez baina lapurtzen ziren garaian, atxilo hartu, eta epaitu ostean kartzela famatura eraman zituzten John eta Clarence Anglin anaiak, Frank Morris eta Allen West.

          Denbora luzeko lanaren ostean, eta koilara eta azazkalak moztekoekin zenbait tunel egin ondoren, teilatuan zegoen haizagailu batera iristea lortu zuten. 1962ko ekainaren 11ko gaua zen ihes egiteko eguna. Gaueko zaintzaileak engainatze aldera, igeltsuz eta bizartegitik hartutako ileekin egindako buruak jarri zituzten ohean. Laurek elkartu behar zuten tokira, ordea, Allen West ez zen iritsi —arrazoiak oraindik ez daude argi—. Teilatutik jaitsi, zenbait itxitura pasa, eta ur ertzera iristea lortu zuten. Han, beraiek eskuz egindako baltsa bat akordeoi batekin, ping pong-eko pilota batekin eta botila betekin asmatutako sistemarekin puztu, eta betiko desagertu ziren badiako uretan.

          Hiru iheslariak itota hil zirela diote batzuek. Baina gorpuak ez dira sekula azaldu.

          Anglin anaien familiaren ustetan, bi anaiek Brasilera ihes egitea lortu zuten. Amak, 1973an hil zen arte, bere urtebetetze egunean, inolako oharrik ez zuen lore sorta bat jaso zuen urtero. Hiletara bi anaiak emakume jantzita azaldu zirela dioten ustea ere hortxe dago.

          Alcatraz itxi zela, mende erdia, datorren urtean beteko da. Argitu gabeko halako misterioek jateko gustagarria ematen diote nirea bezalako irudimenari.

Irudiak zintzilik

 BERRIA, Larrepetit, 2012-06-09

          George W. Bush berriro etxe zurira iritsi berri da. Zorionez, koadro batean sartuta, handik pasatako presidenteen horman zintzilik betirako geratzeko. Bere aginte urteak ez ahazteko, ondo etorriko zaio etxe zuriko agintari beltzari noizean behin irudiari begiratu eta bizkarra ematea.

          Barak Obamak ere izango du bere tokia horman. Momentuz, presidenteen ilara horretan ez dago bererik, eta, kasu honetan, presentzia eza ez da seinale txarra: agintean jarraitzen duen presidentea bera dela esan nahi baitu.

          Etxe zuriko korridore guztiek nora eramaten duten ikasi berri duen honetan, ez du oraindik bere burua Bushen ondoren zintzilik ikusi nahi. Horregatik, ez dizkio etxeko giltzak Mitt Romneyri eman nahi. Baina errentarik ordaindu gabe bizitzen jarraitzeko, laguntza dezente jaso beharko du.

         Horman dagoen Bill Clintonena, esate baterako. Alderdi berekoak izanagatik ere, barru-barruan, bere irudiaren ilaran Hillary emaztea ikusi nahi du, eta hori 2016. urtera arte ezin jakin. Eta Hillaryk errazago luke tontorra lortzea, hurrengo lau urteetarako alderdien arteko testigu aldaketa egongo balitz.

          Michele emaztearen irudia ere lehendabiziko damen ondoan dago jarrita. Elikadura osasuntsuaren alde, janari hiperkalorikoen kontra, naturaren alde ari da kanpaina berdeak etenik gabe egiten, senarrari haize freskoa helarazi nahian.

          Obamak badaki, ordea, etxe zuriko hormetako irudiek adina indar edo gehiago dutela Broadway edo Hollywoodekoek ere. Horregatik bihurtu dira, George Clooney edo Sarah Jessica Parker bere kanpainako zeluloidezko irribarre eta diru biltzaile: Sarah-ren New Yorkeko etxean da afaria datorren ostegunean.

          Roomey-ren itzala gero eta gertuago sumatzen hasita dagoen honetan, ikusi egin beharko da, besteen irudien laguntzarekin, berea nabarmentzea lortzen duen.

Kaleko alde banatan

BERRIA, Larrepetit, 2012-06-02

          Sarak e letra daraman metroa hartu nahi du. Lurrean aurkitu duen metrocard txartelak dirurik baduen frogatu du. Txartela pasa, eta piiiiiiiii entzun du. Zorionekoa gaur. Atea ireki da. Christie atzetik dator, presaka. Poltsatik txartela atera du, eta horrek ere piiiii seinalearekin batera aurrera egin du.

         Bagoi berean, elkarren parean eseri dira. Arropa erosi berriak estreinakoz jantzita dago Christie. Sarak aspaldi samarrekoak daramatza soinean. Elkarri begiratu diote. Goitik behera. Disimuluan bezala. Baina begiradak gurutzatu dituztenean, Christie bere iPhonean babestu da, eta hura ukitzen hasi da. Sarak, berriz, begiradarekin ukitu du gailua.

          «This is Lexington avenue, 53rd street», dio emakume ahots batek. Jaitsi egin dira. Christie pauso arinean doa. Sarak lasaiago hartu du. Kalea zanpatu, eta Christiek behatzarekin iPhonari galdetu dio: Park etorbidea? Eta gailuak bidea erakutsi dio. Sarak alde batera eta bestera begiratu du. Ez daki non dagoen. Pasaeran zihoan bati galdetu dio, eta horrek behatzarekin erakutsi dio norabidea.

          Bidalitako tokira iritsi da Christie. Ufff, ilara dago; itxaron egin behar du. Amorrazioa sentitu du. Sara, berriz, azkeneko tokian jarri da. Ez du ezer esan, eta gutxiago sentitu.

          Esperoan, zain, Christiek, parean, kalearen beste aldean duen jende ilarari begiratu dio. Beharra dutenei janari poltsak banatzen ari dira. Sarak oraindik ez du berea jaso. Justu kalearen kontrako aldean dagoen ilarari begiratu dio: moda-modako areto garestienera sartzeko itxaroten ari da jende hori guztia. Trenean bezala, biek elkarri begiratu diote. Kale bereko alde banatatik gurutzatu dituzte begiradak.

          Nago gure herriko etxepeetan hasi dela jendea kaleko alde banatan biltzen. Ilarak luze eta bistako direnean errealitateaz jabetzea izaten da, ordea, errazena.