Alec Baldwin

          New Yorken, beste toki askotan bezala, gomendagarria izaten da argazki kamera txikia patrikan eramatea. Egia da, gaur egungo telefonoekin edo ipodekin argazkiak atera litezkeela, baina txarra ez kamera hobexeago bat, patrika txikian kabitzeko adinakoa soinean eramatea. Zenbait irudi, zenbait gertakari, zenbait pertsonaia behin baino ez zaizkizu tokatuko parean, eta "kamera hemen izan banu" esateak ez du balio izaten. Esperientzia propioz dakit hori, eta pena galantarekin zuei erakusteko moduko irudiak galdu izan dituk. Baina "banu, balego eta balitz" aritzea alferrikakoa da. 

          Azken aldian fin nabil horretan, eta gaur ere soinean neraman. Lincon Center deiturikora nindoan. Manhattango Upper West Side-an dagoen ikuskizun desberdinetarako eraikinek osatzen dute gunea: Metropolitan Operak, Baletak (Black Swan filmeko eskenatokia), etab... New Yorkeko liburutegi publikoetako bat ere han dago, eta sarritan joaten naiz bertara nire lanak egitera. Gaur ere hala nindoan, kanpoko eskilaratan Alec Baldwin aktore ezagunarekin topo egin dudanean. Pajarita eta guzti, dotore jantzita zegoen gizona. Telebista kalte desberdinentzako elkarrizketak eskaintzan ari zen. Poliziaz inguratuta zegoen (hemen erraza baita zaletu ero edo gorroto zaituen norbait aurkitzea). Eta ikusleen tokitik, hauetxek hartu ditudan irudi batzuk.

Argazkiak: G. Udabe

Asfaltoan arrantzan

Hirian, asfalto artean arrantzarik ezin dela egin uste bazenuten, hara hemen zuen teoria bertan behera utziko duen argazkia. Atzo bertan, seigarren etorbide ezagunean hartutakoa da, banku eta finantza enpresa asko eta asko dauden “midtown” ezagunean, “Radio City Music Hall” areto ezagunetik oso gertu. Arrainik ez zuen aurkituko, baina zonalde horretan presaka ibili ohi den jendeak galdutako 25 zentimoko txanponak, bitxiren bat, edo eta zorte pixka batekin “single” bat (dolar bat), arrantzatzea lortuko zuen (ez nintzen ikustera geratu. Ni ere presaka nenbilen). Pobreziaren irudietako bat, milioika dolar mugitzen diren zonaldean. 

  

                                                                                    Argazkia: G. Udabe

                                                                                    Argazkia: G. Udabe

Bigarren mailako herritarrak

(2010eko abuzturako idatzitako erreportajea da honako hau baina gaurkotasunik galdu ez duena itsasoaren alde honetan)

                                Argazkia: Michael Napartowics. www.photomika.com 

Estatu Batuetako paperik gabekoen profila

Bizitokia.Paperik gabeko etorkinen erdia baino gehiago Kalifornia,Chicago, Florida,New York eta New Jerseyn bizi dira.

Sexua.6,3 milioi inguru gizonezkoak dira; eta 4,1 milioi,emakumezkoak.

Adina.Ameriketako Estatu Batuetan bizi diren paperik gabekoetatik 1,5 milioi adingabeak dira,eta batez beste 35,5

urte bizi ohi dira.Aldiz,estatubatuarrak 46 urte bizi ohi dira.

Hezkuntza.Hamarretik hiruk bederatzi urte baino gutxiago egin dituzte eskolan. Hamarretik bik,aldiz,bigarren hezkuntza arteko ikasketak eginak badituzte ere,ez dute hori ziurtatzen duen agiririk.

Lanbidea.Paperik gabe dauden herritarretatik %21ek zerbitzuetan lan egiten dute; %19k,eraikuntzan; %12k,merkataritzan; eta %8k,garraioan.

Jatorria.AEBetan bizi diren 11,9 milioi paperik gabekoetatik gehienak,%57 inguru, Mexikotik joandakoak dira.

Urtero iristen direnak.Urtero milioi erdi lagun sartzen dira AEBetan ezkutuan, gehienak Mexikotik.

Gehien erabilitako sartzeko moduak. Gero eta gehiago dira bisa lortzeko gezurra  esaten dutenak,edo kopuru jakin bat ordaindu ostean estatubatuar batekin ezkontzen direnak,herritartasuna eskuratu ahal izateko.

Ez-legezkoak».Hiru dira pertsona bat herrialdean «legez kanpo» dagoela esateko arrazoiak: baimenik gabe sartu izana; baimendutakoa baino denbora gehiagoan geratzea; eta legez sartzeko baldintzak urratzea.

 

Etorkinen seme-alaben herritartasuna Ehun urte baino gehiago ditu AEBetan jaiotako edozeini hiritartasuna ematen dien Konstituzioko 14.emendakinak (1868an onartu zuten). Horren haritik, «hiritartasun automatikorik ez AEBetan jaiotakoei» dioten ahotsak gehitu dira azkenaldian. Errepublikanoak dira kanpaina horren bultzatzaile nagusiak.

Soldaduak mugan.Mexikoren eta AEBen arteko mugan 524 soldadu jarri nahi dituzte urrirako.Lehen militarrak herenegun heldu ziren mugara,paperik gabe hura zeharkatzen ahalegintzen direnak geldiarazteko asmoz. Giza ekintzaileen kritikak eragin ditu neurriak.

 Guztira 40 milioi atzerritar daude AEBetan; horietatik %30 paperik gabekoak dira, eta «ez-legezko» egoeran daude Azaroko bozei begira, oinarrizkoa izan daiteke Obamarentzat latinoen botoa

Garikoitz Udabe New York

Ameriketako Estatu Batuetan guztira 40 milioi atzerritar daude. Horietatik %30 paperik gabekoak dira, eta «ez-legezko» egoeran daude hemen. Adinez nagusi den populazioaren %4a da paperik gabekoa. Josek 23 urte ditu, eta El Salvadorkoa da; 2007an sartu zen turista modura AEBetara, eta baimena bukatu ondorenetik paperik gabe dago. Dirua irabazi, eta El Salvadorren taberna bat zabaltzeko helburu garbiarekin bizi da Jose New Yorken. Ingelesik apenas jakin gabe iritsi zen. «Izugarri txiki sentitu nintzen New York zapaldu nuen lehen aldian». Hiria aukeratu zuen, familia duelako hemen. Paperik gabeko etorkinen %94 bizi dira hiriguneetan.

Askotariko ofizioak izan ditu Josek: udako kanpalekuetan, locutorio batean, kafetegi eta jatetxeetan aritu da, baita zerbitzari, igeltsero eta garbitzaile gisa ere. «Ez naiz ez-legezko gisa sentitu inoiz», dio segurtasunez Josek. «Ez naiz nire herrian bezain indartsu sentitzen gauza bat eta bestea eskatzeko, eta horrek beldurra ere ematen dit. Horregatik, nabarmendu gabe, eta ahalik eta isilen ibiltzen saiatzen naiz».

 Etorkizunean bere burua legeztatu nahi du. Horretarako lantokiko neska estatubatuar batekin negoziatzen ari da berarekin ezkon ote litekeen, eta horrela, «prozesu luze baten ostean, eta ez-legezko gisa egoteagatik isuna ordainduta», Estatu Batuetako hiritartasuna lortuko luke.

Herrialde beretik etorritakoa da 29 urteko Miguel ere, baina arrazoi desberdinarekin: «Neskalaguna haurdun geratu zen. Aurreko erlazio bateko beste ume bat ere bazuen, eta, dirua behar genuenez, hona etortzea erabaki nuen, lan egin eta dirua beraiei bidaltzeko ». Jatetxeetan egin du batez ere lan, zerbitzari modura Miguelek azkeneko lau urteetan.

Kaliforniatik Ekialdeko Kostaldera trenez zihoan batean, ordea, polizia kontrol batean geratu eta atxilotu egin zuten. Epaileak Yorkeko (Pennsylvania) espetxera bidali zuen. «Kartzela hartan ez-legezkoen artean ez geunden latinoak bakarrik. Han denetarik zegoen: europarrak, asiarrak…» Oso esperientzia gogorra izan zen kartzelakoa, baina hiru hilabeteren ostean aske geratu zen. Egoera legeztatze aldera, AEBetan jaio eta bizi den lehengusina bati proposatu zion ezkontzea Miguelek. Eta horrek, baietz. «Orduz geroztik paperak egiten ari gara abokatu baten laguntzarekin, eta ea espero bezala joaten zaidan guztia»

Giza trafikoa,negozio

Egin duenarekin eta hartutako erabakiekin harro sentitzen da Carlos Kolonbiarra ere. 40 urte ditu, eta hamar daramatza paperik gabe. Marcela neska-lagunak eta biek erabaki zuten AEBetara paperik gabe etortzea. Aurretik herrialde horretan bizia zen, baina bost urte lehenago immigrazioarekin izan arazo batzuengatik Kolonbiara deportatu zuten Carlos.

 «Badut nik El monodeitzen diogun lagun estatubatuar bat. Marcelarekin ezkontzeko proposamena egin nion, horrela berak hiritartasuna eskuratu zezan». Carlos dokumenturik gabe herrialdean sartu ostean, banandu eta berriro elkarrekin ezkontzea zen kontua, horrela biak  legeztaturik egoteko. Lagunak onartu egin zien proposamena Carlosi eta Marcelari.

Marcelak bere bidea abiatu zuen, eta, 12 milioi peso kolonbiar coyoteei ordainduta (5.124 euro inguru), Mexikoko El Hueco deitzen diotenetik pasatzen saiatu zen Carlos. Coyoteek mugako sareetan zuloak eginda izaten dituzte, eta gauez bertatik jendea pasarazten dute. Lehendabiziko saioan harrapatu egin bazituzten ere, bigarrengoan lortu zuen Carlosek AEBetara sartzea. «Bertan, arropa garbia eta nortasun agiri estatubatuar faltsuak eskuratu ostean, Los Angelestik New Jerseyrako hegazkina hartu nuen». Fabrika batean komunak garbitzea izan zen aurkitu zuen lehendabiziko lana. «Gerora, ordea, okin gisa lan egin izan dut gaur egun arte. Asteko 1.100 dolar [867 euro] inguru irabazten ditut». Marcela neska-lagunarekin haur bat izan zuen. Eta handik gutxira erlazioa hautsi egin zen.

«Ez zidan berarekin ezkontzeko denborarik eman, eta horregatik jarraitzen dut paperik gabe». Egindako diruarekin jatetxea zabaldu du Kolonbian, eta anaiak eramaten dio negozioa. «Bi urte barru hemendik alde egin nahiko nuke. Semea da une honetan herrialde honetara lotzen nauen gauzarik garrantzitsuena. Horregatik jarraitzen dut hemen». Joel mexikar gazteak 17 urte bete berrirekin pasatu zuen muga, beste hamabost lagune-kin, duela urtebete. «2.500 dolar [1.970 euro] ordaindu nien coyoteei eta saio bakarra nahikoa izan genuen». Sei anai-arreba ditu Joelek. Informatikarekin lotutako ikasketak egiten ari zen Mexikon, baina dena utzi eta hiru urte paperik gabe AEBetan zeramatzan anaia baten lekukoa hartzea erabaki zuen.

«Gure familiaren ekonomiari bultzada emateko modua da hau», dio Joelek, «eta, bide batez, egun batean nire etxe propioa erosi eta nire familia hazteko lekua urkitzeko modua». Lehengusu batekin eta bi lagunekin bizi da, eta anaiak lan egiten zuen jatetxean berarentzat gordetako lekutik ateratzen du bizibidea. Hiruzpalau urtean etxera bueltatzea da Joelen asmoa. Akaso beste anaien bati lekukoa utzita orduan ere.

Argazkia: Michael Napartowics. www.photomika.com 

Immigrazio legea

Arizonan egin nahi dutenaren inguruan, «tentsio handia» daukala dio Josek. «Ehizarako jakia izango bagina bezala da, eta komunikabideek ez diote besterik ezer. Beldurra sartzeraino». Joel mexikarrak sentitzen duen beldur bera: «Izua diot Arizonako joera hori zabaltzeari, eta nire asmo eta ametsak zapuzteari».

Carlos ez du sentimendu horrek harrapatu, eta ez die lege horri eta haren ondorioei kasu askorik egin. Baina, aldi berean, immigrazio legearen erreforma baten zain dago. «Beharrezkoak gara herrialde honetan, eta zerbait egin beharra daukate gure egoera konpontzeko», dio Miguelek. Etorkinen gaia premiazkoa bilakatu da Barack Obama presidentearentzat, besteak beste, azaroan Diputatuen Ganbera eta Senatuaren heren bat berritzeko hauteskundeak egingo dituztelako. Zenbait estatutan hautesleriaren portzentaje handia direnez, hispanoak oso garrantzizko bilakatu dira, eta ikusi dute AEBetako politikan beraien eragina handitu dezaketela.

Obamak paperik gabekoak legeztatzeko aukera proposatu zuen, baina horretarako zenbait baldintza jartzen dizkie etorkinei: ordaindu gabeko zergak ordaintzea, ingelesa ikastea eta lana izatea, besteak beste.

Mark Hugo Lopez 

Pew Hispanic Centerreko zuzendaria

AEBetara urtero milioi erdi lagun inguru sartzen dira, baimenik gabe; horien egoera eta estatubatuarrek haietaz duten iritzia aztertzen du Mark Hugo Lopezek, PHC erakundearen bitartez.

«Paperik gabeko etorkinen artean, bostetik bat pobrezian bizi da»

G.Udabe New York

          Pew Research Centerrek (Pew Ikerketa Zentroa) alor desberdinetako zazpi proiektu ditu bere barruan. Hain zuzen ere, horietako bat da Pew Hispanic Center (PHC). Balorazio politikorik gabe, hispanoekin lotutako txostenak argitaratzen dituzte. AEBetan latinoak direnen esperientzia, bizipen eta pentsatzeko modu desberdinak jasotzea da beraien helburua. Prentsak, Gobernuak eta interesa duen orok erabiltzen ditu txosten horiek. Duela bi urte eta erdiz geroztik, bertako zuzendari eta kide da Mark Hugo Lopez. Inkesten zuzendari lana egiteaz, eta politika publikoak, gazteak eta krimenen inguruko txostenak zuzentzeaz arduratzen da. Egunero aritzen dira ikerketa berriren batekin lanean Washingtonen duten egoitzan.

Zenbatean behin egin eta argitaratzen dituzue txostenak?

Txosten bat edo bi argitaratzen dugu hilero. Oso gai desberdinak lantzen ditugu: demografia, ekonomia, politika, hezkuntza, osasuna eta gai horietaz AEBetan bizi diren hispanoek duten iritzia.

Zein da txosten horien helburua?

AEBetako komunitate latinoari pultsua hartzea da helburua. Bereziki urte osoan argitaratzen ditugun hiru txosten nabarmenduko nituzke: paperik gabekoen ezaugarrien inguruan ateratzen duguna (National Survey of Latinos), lan merkatuan dauden latinoen ingurukoa, eta demografia datuen ingurukoa (non bizi diren, zenbat, ezaugarriak..)

Hitz egin dezagun PHCk egindako azkeneko txostenen inguruan: zenbat paperik gabeko dago AEBetan?

2008. urtean egindako ikerketa baten arabera 11,9 milioi paperik gabeko zegoen AEBetan duela bi urte.

Horietatik zenbat dira hispanoak?

Lautik hirukoa da proportzioa. Ia 12 milioi paperik gabekotik, 7 milioi mexikarrak dira.

Paperik gabekoen kopuruak behera edo gora egin du?

Barne Segurtasunerako Departamentuak argitaratutako azken datuen arabera, 2009. urtean behera egin zuen paperik gabekoen kopuruak. Gure datuen arabera, ez dago aldaketarik etxera bueltatzen ari diren mexikarren kopuruan. Aurreko urteetan adinako joana dago, baina AEBetara datozenen kopuruak behera egin du nabarmen.

Ekonomian izan den atzeraldiak izan al du eraginik zifra horretan?

Ez dakigu ziur. Baina litekeena da. Bereziki mexikar askoz ere gutxiago ari direlako iristen. Kontuan hartu behar da ekonomia arazoek lehendabizi latinoengan eta etorkinengan izaten dutela eragina.

Zein da paperik gabekoen egoera AEBetan. Nola bizi dira? Zeintzuk dira beraien beharrik handienak?

Bostetik bat pobrezian bizi dela esan diezazuket. Eta hispano etorkinen artean, hamarretik seik ez dute mediku asegururik.

Zer gertatzen da paperik gabekoen umeekin?

Estatu Batuetako Konstituzioko 14. emendakinaren arabera, diplomazialarien seme-alabak izan ezik, AEBetan jaiotako pertsona guztiek lortzen dute hiritartasuna.

Hori al da guraso askok hiritartasuna lortzeko erabiltzen duen formula?

Bide horretatik hiritartasuna lortzeko, hogei urte edo gehiago behar dira. Ez da automatikoa. Horregatik, ez dakigu seguru hori gurasoen motibazioa ote den.

Zein da estatubatuarren iritzia etorkinen inguruan?

PRCk ekainean argitaratutako txosten baten arabera, estatubatuarren erdiek pentsatzen dute etorkinak karga bat direla nazioarentzat, lanpostuak hartzen dituztelako, eta zerbitzu asko erabiltzen dituztelako. %44k pentsatzen dute gizartea sendotzen dutela etorkinek, eta proportzio berekoa da bertako balioen eta kulturaren aurkako mehatxu direla pentsatzen dutenen kopurua.

Demokrata eta errepublikanoen pentsatzeko moduan badago gai horri buruz desberdintasun nabarmenik?

Errepublikanoek demokratek baino ikuspegi askoz ere ezkorragoa eta etorkinen kontrakoagoa dute. Azkeneko sei urteetan, gainera, haziz joan da kontrako iritzia errepublikanoen artean.

Zein funtzio dute etorkinek,estatubatuarren iritziz?

Ia hamarretik seik esaten dute AEBek nahi ez dituzten lanpostuak hartzen dituztela.

Obamak paperik gabekoak legeztatzeko egindako proposamenaren inguruan zein iritzi dago zabalduta?

Hamarretik zazpik diote paperik gabekoei hiritartasuna emateko bideren baten alde daudela, baldin eta horiek isunak ordaintzen badituzte, lana badute eta gaizkileak ez badira.

Arizonako estatuan indarrean jarri duten legearen inguruan zein da iritzi orokorra?

Joan den ekaineko azkeneko datuen arabera, hamar lagunetik zazpik legea ontzat ikusten dute, eta hura indarrean sartzearen alde daude.

Hispanoek zer pentsatzen dute Obamaren gobernuaren politiken inguruan?

Oraintxe ari gara horri buruzko inkesta bat egiten. Ea lehenbailehen erakusten ditugun datuak.

Musika hiri azpian

Senegalgo kora, Andeetako txirulak,Koreako danborrak, didjeridua, txeloa, gitarra flamenkoa edo bateria. Banaka, binaka edo taldean. Era guztietako musika eskaintzen dute musikariek New York hirian, lur azpian

 
 

Garikoitz Udabe New York

Metrora sartzeko makinen hotsa, iritsi berria den trenaren txirrioa, ateak ireki direla adierazten duen deia, korrika presaka datorrenaren takoi soinua, aldamenekoen elkarrizketak, bakarrizketak, berandu dabilenaren ezinegon hasperena, iPoderako kantuak, jolasean dabiltzan arratoien barreak eta amoranteen musuak geltokietako ehunka musikarien doinuen bidaide dira egunero New Yorken.

             Askorentzat ez da ametsen hiria lehendabiziko geltokia. Luis Montalvo ekuadortarra, esate baterako, asko bidaiatutakoa da: «Frantzian, Alemanian, Herbehereetan ibilitakoa naiz. Gero, Asian, Japonian zehar bira bat egiteko aukera ere izan nuen. Eta Dubain, Arabiar Emirerri Batuetan ere egona naiz». Asko bidaiatu du Moltalvok, «eta beti musikagatik izan da». Horretarako manager bat dauka, eta hark lortzen dizkio batean eta bestean jotzeko emanaldiak.

 

Luis Montalvo bere emanaldi batean

Ekuadorren jaio zen, eta musikaria da jaiotzetik. Musika notak daramatza odolean, eta hori da han-hemen instrumentu desberdinak joz zabaltzea gustatzen zaiona.

«Azkeneko zazpi urteak AEBetara bidaiatuz pasatu ditut», dio bere bizitzako azkeneko mugimenduez hitz egitean. «Jaialdi askotan jo izan dut, eta gaur bezala, baita metroan ere».

Lur azpian jotzen aritzen da: «Jende askok musikariok metroan ikusi eta lanik ez daukagulako gaudela uste du, beste  aukerarik izango ez bagenu bezala, eta hori ez da horrela».

1987. urteaz geroztik, MTA Hiriko Garraiobide Elkarteak, bere sarean musika eta arte ikuskizunak eskaintzeko Music Under New York (Musika New York Azpian) programa du abian jarrita, eta hiritarren artean harrera ezin hobea izaten du. Bertan parte hartu eta metro sarean leku bat lortu nahi duenak urtean behin egiten den proba batera aurkeztu beharra dauka. Han aukeratzen dituzten 100 lagun inguruk metro sareko 25 lekutan aste osoan 150 emanaldi inguru egiten dituzte.

Metroan jotzen musikari oso onak daudela argitu nahi izan du Ekuadorko musikariak, «eta jendeak askotan ez daki hori».

            Bakarka ez bada, Espiritu Andino izeneko talde batean jotzen du Moltalvok: «Andeetako folklore tradizionala jotzen dugu». Emozio handikoa dela dio metroan jotzearen esperientzia, «jendea geratu egiten delako, begira, entzunez», eta hori asko gustatzen zaiola aitortu du Luis Montalvok.

Eta tonu bera erabiltzen du New Yorkeko publikoa ona den edo ez zehazteko: «Arrazakeria pixka bat dago, baina oro har jende ona da. Gainera, argazkia ateratzeko geratzen zaituzte, CDak erosten dizkigute eta propina eman. Hori da AEBetako errealitatea eta NYekoa», dio irribarrez.

Jasotako propina horiekin bizi litekeela dio: «Zenbat eta esperientzia gehiago izan, gainera, orduan eta gehiago irabazi dezakezu ». Etxeko doinu eta kantuak metroko estazioetan jotzen badituzte ere, «familia, herria asko maite dudanez, hara bueltatu beharra daukat», aitortu du Ekuadorko musikariak.

Keth Mitchel New Yorkeko musikaria metroan kantari

Keth etxeko musikaria

Lower East Siden hazitakoa da Keth Mitchel, Manhattango alde hori gaur egun baino askoz ere merkeagoa eta beste itxura batekoa zenean. Duela urte batzuetako kontuak dira horiek, baina garai haiek gogoratzea bezalaxe, 60ko eta 70eko hamarkadetako musikak eta kantuak abestea du gustuko Keth Mitchelek.

 Talde batean jotzen du, eta bizitza guztian aritu da musikaren munduan. «Kantatzea maite dut eta hori da egiten dudana», gaineratu du bere emanaldia 8. Etorbideko geltokietako batean hasi aurretik.

«Musikaria izan naiz, eta horretatik bizi izan naiz zenbait garaitan, areto eta klubetan lan eginez », kontatu du abeslari afroamerikarrak, «baina hau aldikako lana izan da». Horregatik, beste ogibide batzuetan ere aritu behar izan du.

Hala ere, musikaren indarra handia da askorentzat, «maitatzeraino iristen garenez, ezin diot kantatzeari utzi», dio Keth Mitchelek. Baina argi dauka ez dela dirua egiteko negozioa: «Musika maite dudalako egiten dut, dibertitu beharra daukazu, ondo pasa, eta ez pentsatu diru pila egingo duzunik».

Bere hiritarrak, gehienak presaka alde batera eta bestera doazela dio, baina asko dira, hala ere, hura entzutera geratzen direnak. Turistak ere asko izaten dira, baina garai hauetan turismoa jaitsita omen dago New Yorken.

Neguaren ostean, etorriko da udaberria, bai eta  etorkizuna ere. «Musika egiten jarraitu nahi dut, eta neure abestiak egitea gustatuko litzaidake. Nire kantuak irratian entzun nahiko nituzke. Estudioko lana egin eta zerbait kaleratu. Inoiz ez dakizu etorkizunak zer emango dizun. Jaungoikoak ahots eder hau eman zidan, eta horregatik oso zoriontsu nago», erantzun du mikrofonoa eskuetan hartu eta kantatzeko prest dagoela.

3 hilabete daramatza lur azpian kantari Samuel Saffery-k

Baimenik gabeko kantuak

Justu Manhattango beste aldean, ekialdean, Grand Central tren geltokiak metroarekin bat egiten duen tokian, gitarra eskuan hartu eta kantuan ari da Samuel R. Saffery.

 

«Zeelanda Berrikoa naiz, Wellington hiriburukoa», esan du irribarretsu 30 urteko gazteak. Hiru hilabete besterik ez daramatza New Yorken, eta ahal duen tokietan jotzen du. Eta orain arteko esperientziaz ez da batere kexu: «Jendea oso atsegina da, eta horregatik nago hemen. Negu garai honetan jendea oso eskuzabala da, eta dirua ematen du. Uda partea askoz ere hobea izango dela iruditzen zait», dio baikortasunez hitz eginez.

Musika betidanik jo izan du bere herrian, baina «ofizioz, legegizon egin nintzen egun batean». «Hala ere, musika gero eta gehiago sortzen hasi nintzen, eta nire musikari bidea egitera New Yorkera etorri naiz». Bizimodua erabat aldatu eta ametsen hirira etorri berri da.

Etorkizunean bere bidea egin nahiko lukeen musikariak, folk, blues, country, rock estiloko doinuak jotzen ditu, bere gitarraz lagunduta. Mikrofono bat eta bozgorailu bat ditu berarekin, eta parean gitarraren kaxa, jendeak eskupekoa bertan utz dezan.

Ez dauka metroan jotzeko baimenik, baina ez du arazorik izan: «Interneten begiratu dut zein lege dituzten, baina ez dut uste hain gogor jartzen direnik…».

Trenetik trenera  ibiltzen dira Angel eta Jose Manuel mexikarrak

42. kalean, Times Squarreko geltoki handian bestelakoak kontatu dituzte: «Isunak jartzen dizkigute, eta atxilotu ere egin izan gaituzte», dio Angelek irribarre txiki bat eginez: «Gehienera, 75 dolarreko isunak dira, eta atxilo aldiak berriz 24  ordutakoak. Preso eramanez gero, ez digute isunik jartzen, eta, isuna jartzen badigute, ez gaituzte atxilotzen», zehaztu du. «Geltokietan jotzeko baimena daukatenak ez dituzte hainbeste  molestatzen», gaineratu du Jose Manuelek.

«Gogorra baina polita»

Guajaka estatukoak (Mexiko) dira Angel eta Jose Manuel. Duela hiru urte iritsi ziren New Yorkera. Ez ziren elkarrekin etorri, baina «gau batean elkar ezagutu genuen, elkarrekin kantu bat jo genuen, eta metrora etortzea erabaki genuen», aipatu du Angelek.

Treneko bagoietan ibiltzen dira. Geltokitik geltokira Mexikoko musika joz, rantxerak joz, txapela pasatuz eta, trena geratzean, hurrengo bagoira korrika joanez. «Ongi funtzionatzen dute, estatu batuar askok ezagutzen dutelako musika hau eta gustuko dutelako», zehaztu du Jose Manuelek.

Jendearen artean denetatik dagoela diote. Ia jende gehiena adeitsua dela, babesa adierazten dietela, baina era berean gustuko ez dituztenekin ere topo egiten omen dute.

«Amerikar zuritxoak dira ondoena portatzen direnak», gaineratu du Angelek; izan ere, beren herrikideek, latinamerikarrek apenas ematen duten ezer».

Zailtasunak zailtasun, ordea, esperientzia polita dela diote: «Gogorra da, baina jende asko ezagutzen duzu, eta polita da». Gustatzen zaien lan bat da, eta «horretatik bizibidea ateratzen dugu», dio Jose Manuelek.

Jatetxe eta jai pribatuetara ere joaten dira. Horietarako boskotea osatzen dute, eta trenerako berriz talde txikiagoak egiten dituzte.

 

«Estu- estu ikusten dugu etorkizuna, kar-kar-kar», dio Jose Manuelek, baina argi dute horrela jarraituko dutela bizibidea ateratzen.

 New Yorken bizi direnek ere argi daukate artista horien eskaintzaz gozatzen jarraituko dutela, hirian lur azpitik mugitu nahi eta trenaren zain dauden bakoitzean.

Japonia aurretik eta ondoren

Interesgarria New York Timesek kaleratu dituen satelite bidez ateratako argazkiak. Lurrikara eta Tsunamia gertatu aurretik eta ondoren ateratakoak dira.

http://www.nytimes.com/interactive/2011/03/13/world/asia/satellite-photos-japan-before-and-after-tsunami.html?hp

Gasteiz,New Yorken

Garapen iraunkorrari buruzko mahai-inguru batean parte hartu du Patxi Lazkozek Nazio

Batuen Erakundean

Garikoitz Udabe New York

New Yorken izan da aste honetan Patxi Lazkoz Gasteizko alkatea, Nazio Batuen Erakundeak gonbidatuta, hiru egunez. 2012ko maiatzean Rio de Janeiron egingo den Rio+20 garapen iraunkorrari buruzko bilera prestatzeko lanen barruan antolatu den mahai-inguruan hartu du parte Gasteiz hiriak, beste hainbatekin batera.

Alkateak zehaztu du hurrengo urtean Green Capital, hau da, Hiriburu Berdea izendapena ematerakoan Europako Batasunak kontuan gehien hartu dituen ezaugarri berberegatik gonbidatu dutela orain Gasteiz New Yorkera: «Gasteizko mugikortasun iraunkorrarengatik eta espazio publikoen alorrean eramandako politikengatik izan da, batik bat».

2009ko urrian Gasteizen egindako aldaketa handiei buruz hitz egin du Lazkozek Nazio Batuen Erankundeak New Yorken duen egoitzan: «Garraio publikoan egindako aldaketa haiek erabiltzaileen kopurua %40 igo dute», eta horregatik pozik agertu da Lazkoz.

Horrekin batera, energia berriztagarriekiko konpromisoaz aritu da mahai-inguruan; eguzki energiaz, geometrikoaz eta biomasaz, eta horiek gauzatzeko, garatzeko eta erabiltzeko hiriak hartutako kompromisoez.

Azkenik, alkatea «ilusio handiz » aurrera eramaten ari den ibilgailu elektrikoaren hiriburu izateari buruz: «Eusko Jaurlaritza eta Mercedes Benzekin elkarlanean ari gara, eta haiekin  arraio publiko elektrikoa gauzatu nahi dugu», zehaztu du. «Horixe da une honetan esparru honetan gogobetez lantzen ari garen proiektua».

«Barrura hazi»

Etorkizuna tamaina ertaineko hirietan dagoela zehaztu nahi izan du Gasteizko alkateak: «Hiriok barrura hazi behar dugu, espazioa ahalik eta gehien aprobetxatuz, eta edozein ikuspuntutatik gobernaezinak izango diren gauzak egin gabe». Gero eta hiri handiagoak egiteak, energia  gehiago erabili behar izateak, garraio gehiago erabiltzeak eta kutsadura gehiago sortzeak «ez dauka zentzurik», Lazkozen iritziz.

Gasteiz adibidetzat jarrita, autobusa eta tranbia erabilita hiri batean garraio pubikoa antolatzea posible dela eta egin litekeela defendatu du Nazio Batuen Erakundeko aretoan bildu direnen aurrean.

Gustura egon da alkatea zeregin horietan, «nahiz eta urduritasun pixka bat» izan duela aitortu duen. Izan ere, «Gasteizen bizi garenontzat harro egoteko arrazoia da Euskadiko hiriburua garapen iraunkorraz hitz egiterakoan alde batera utzi ezin den hiria izatea», zehaztu du.

Bidaia probestuz, New Yorken ingurumen politikak  koordinatzen dituen alkatetzako arduradunarekin egoteko aukera ere izan du Gasteiztik etorritako ordezkaritzak.

Lazkozekin batera, mahai-inguruan izan dira 2013an Hiriburu Berdea izango den Naoned (Britainia) hiriko Ronan Dantec alkatea, Joan Clos UN-Habitateko zuzendaria eta Matt Delnick Greenstar Recycling AEBetako birziklatze zerbitzuetako enpresako zuzendaria.