Francoise eta lan baimena

Larrepetit, 2012-10-13

 



          François (Frantzia) ikasle moduan dago New Yorken. Legez ezin du lanik egin. Horretarako, Sotial Security deituriko txartel zenbakiduna beharko luke. Eta hari ez dagokio halakorik.

          Anjel lagun mexikarrari eskatu dio faborea: «Lagunduko didazu lortzen?». Astelehen arratsaldean joan dira Queens-era. Jaitsi dira beharrezko metro geltokian. Oinez abiatu dira denda, latinoamerikar taberna, jatetxe eta masaje lekuz josita dagoen Roosevelt etorbidean. Françoisek ez daki zein lekutara doazen, ez eta nora begiratu ere. Anjel isilik dago, norbaiten bila balebil bezala. Halako batean, barrez hasi da. «Zer gertatzen da?», galdetu dio Françoisek. «Zu gabe etorri banintz, honezkero ziento bat lagunek eskaini zidaten Sotial-a. Baina daukazun europar aurpegi horrekin, ez da inor gerturatzen», erantzun dio Anjelek.

          Azkenean, iritsi dira Anjelek ezagutzen duen lagunarengana. Kalean dago, bistan, metro geltoki baten sarreran. Bere lagun-min europarrarentzat zenbakia eskuratu, erosi nahi duela esan dio. Saltzailea ez da fio. Agente Federalaren antza hartzen dio Françoiseri, eta beldur da. Anjelek lasaitu egin du. Prezioa negoziatu dute, eta papertxo batean idatzita eman zeinen izenean ateratzea nahi duten txartel zenbakiduna. Nortasun Agiri faltsua ere eskaini die saltzaileak, baina Françoisek ez du horren beharrik. Saltzailea kaleetan barrena galdu da.

          40 minutu geroago azaldu da. Disimuluan ordaindu eta txartela sakelan sartuta, Françoisek eta Anjelek alde egin dute.

          Lan bila hasterakoan, gaur eskuratu duen zenbaki hori emango dio Françoisek bere ugazabari. Hilda dagoen edo jaio berri den norbaitena izango da, edo identitate lapurreta egin dioten edonorena.

          Gobernuak badu merkatu beltz honen berri. Baina modu honetara, Françoisek zergak ordaintzen ditu, eta bestela lortuko ez lukeen dirua eskuratzen du gobernuak.

Johnnie "Spider", taxi

Larrepetit, 2012-10-06

 



          Harlemen auzo historikoan jaio zen Johnnie Footman. Eskulanetan artetsua ikusi zuen amak, eta osabaren tailerrera bidali zuen berehala lanera. Etxetik lantokira joateko erabiltzen zuen Harley Davidson modelotik hartu zuen Spider ezizena.

          Gerora, Franklin Roosevelt Etxe Zurian zenean hasi zen New York-eko bereizgarri diren taxi horiak gidatzen. Koloreak kolore ziren urte haietan, kafetegian eserita egon eta afroamerikarra zelako mespretxuz zuria beste aldean esertzen zen garaia bere azalean bizitakoa, arrazen arteko desberdintasunak ezabatuz nola joan diren ikusiz joan da bere gurpil gaineko etxetik.

          Garai hartako bidaiariak eskatutako lekuraino eramaten zituen eta ekipajea etxeraino igotzen laguntzen zien, taxia lasai kalean utzita. Gaur egun, halakorik ezin egin.

          Auto barruko ispilutik begiratuz gero, milaka lagun eraman ditu atzeko eserlekuetan hirian barrena. New Yorkera joan eta taxi haietako bat hartu gabe itzultzea New Yorken ez egotea bezalakoa zen urte haietatik hasita, bidaiari gehienak anonimoak izan badira ere, ondo gogoratzen da John Wayne altu eta edukazio onekoa edo Rock Hudson aktorea eraman zituenekoaz.

          Errepideak askorik aldatu ez badira ere, eraikin mordoxka desberdinak dira ametsen hirian, janzkerak, gailuak, mundua, bizitza eta bizimodua bera aldatu dira urte hauetan guztietan. Baina bada gauza bat, momentuz, berdin-berdin jarraitzen duena: eskua altxata «taxi» oihukatu eta Spider jauna parean geratzea.

          Hasi zenetik, 75 urte pasatu dira (2014ra arte berritu zioten lizentzia iaz).

          Milioika kilometro egin ditu eta beste horrenbeste istorio kontatuko lituzke kea darion puruari tiraka, 92 urteko Johnnie Spider Footman-ek, hiriko taxi gidari zaharrenak.

          Auto barrutik munduari begiratzera ohitu da, eta uzten dioten artean, hala jarraitu nahi du.

Mark eta Alejandra, deskontua

Larrepetit, 2012-09-29

 

          Kalean oinez doa emakume hura. Parez pare beregana zein datorren ikusteko adina atentziorik ez da jartzen ari. Eta hiruzpalau eskapaden ondoren, bosgarrenean danba jo du beste emakume bat. Oraingoan ez du inork minik hartu. Telefonoan SMS mezu bat idazten ari zen oinez zihoan bitartean.

          Komertzial lanak egiten ditu gizonezko horrek. Autoarekin ibili ohi da hirian barrena. Bi segundoz (hori iruditu zaio berari) begiak errepidetik kendu ditu eskuko telefonoari begiratzeko. Gaztetxo kuadrilla bat eskola parean errepidea gurutzatzen hasteko nahikoa denbora. Sustoa, handia. Denentzat.

          Bikotea kafetegian. Kafe hutsa izotzarekin eta kaputxinoa eskatu dute. Elkarrekin eseri dira. Egun osoa ikusi gabe egon ostean ez daukate zer esan handirik. Blackberry eta iPhone-an mezu berririk jaso ote duten, ordea, duela bi minutuz geroztik ez dute begiratu. Eta horretara jarri dira.

            Igogailura bi bizilagun sartu dira. Norbera bere Facebook-ari begira jarri da. Ez dago egun onik, ezta adiorik ere.

           Egunero hiri handiko bizimoduan bizi litezkeen morrontza egoerak dira denak. Mark eta Alejandrak etxean ikusi zuten hori: beren seme-alabekin otorduan mahaian zeuden batean, norbera bere gailuarekin jolasean ari zela eta inork ez zuela ezer esaten konturatu ziren egunera arte. Hura izan zen azkeneko aldia. Eta denboraldi bat bada, komunikazioa bultzatze aldera, edo ez oztopatze aldera, Los Angelesko beren jatetxean sakelakoa harreran uzten dutenei %5eko deskontua eskaintzen hasi zirela. Bezeroen erdiak dauzkate interferentziarik gabeko elkarrizketa-otorduak.

          Sekula baino komunikatuago egoteko aukera dugun honetan, nahi izatera, inoiz baino inkomunikazio handiago sor dezakegu gure inguruan. Teknologiak gu mendean ez hartzean dago sekretua. Neurria hartzea norberaren esku dago.

Kimberly, ezer ez da berdin

Larrepetit, 2012-09-22

          Urtebete geroago, ezer ez da berdin. Orduko jendetza, orduko indarra, oihartzuna eta ikusmina ez dira neurri berean etorri. Eta urteurrenean, okupazioa giza katean, giza itxituran, bilakatu nahi izan dute.

         Kimberlyk mundua aldatu nahi du, mugimendu honek bera aldatu duen bezala. Izan ere, duela urtebetez geroztik, ezer ez da berdin. Politika gaietan beti interesa izan badu ere, Zucotti parkean sustraiak botatako Occupy mugimenduak gauzak aldatzeko ahaleginean aktiboki parte hartzera eraman du Kimberly. Ez du etenik izan orduz geroztik, eta sekulan baino indartsuago sentitzen da sinesten duen ekonomia sistema eta gizarte ereduak lortzeko bidean urratsak egiten jarraitzeko.

          Wall Streeteko egoitza eta hainbat banku ezagunetako eraikinak inguratzea zen helburuetako bat, baina poliziez osatutako hormak, oraingo honetan ere, sendo New Yorken. Zenbait musika taldek eskainitako happy birthday-ren musika notek eta Kimberlyk eta beste kideen oihuek bakarrik lortu dute horma hori gainditzea.

          Uniformedunena hausten eta hura pasatzen saiatu direnean, Donald aurkitu du parean. Elkarri begiratu diote, Kimberly polizia hesia pasatzen saiatu da bultza eginez. Ez da isildu, eta gero eta ozenago oihu egin du. Berehala, eskuburdinak jarri dizkio Donaldek eta atxilo eraman dute beste ehunetik gora lagunekin batera.

          Polizia etxetik atera ondoren, telefonoak jo dio. Donald anaia da, eskuburdinak jarri dizkion berbera. Kimberlyk erantzun egin du telefonoa. Bai baitaki beste gizarte eta ekonomia eredu batzuk posible direla jabetu araztea dela bere helburuetako bat. Etorkizunean zerbait ez dela berdin izango sinesten jarraitu nahi du, eta hori lortzeko, guztioi jarri dizkiguten eskuburdinak askatu nahi ditu. Ahalik eta azkarren, gauza askok ez baitute berdin izan behar.

Mathew eta tronboia

Larrepetit, 2012-09-15

          Luzeak eta zabalak dira, eta jende izugarri sartzen da bertan. Ez ditut sekula kontatu, baina inurrien pare joateko ordu horietan harritzeko modukoa da zenbat jende kabitu litekeen barruan. Hiru ate ditu tren bagoi bakoitzak, eta ordu askotan, ate ondoan zutik geldirik geratu denari bultzada bat emanez sartu behar izaten da. Behin ateak itxita, geltokitik geltokira, abiadura bizian joaten dira, azken momentuan zakar antzera trena bat-batean geratu eta bidaiarien balantzak eraginez.

          Mathew-k 40 urte inguru ditu eta tronboi irristailuduna darama berekin. Ederki ezagutzen ditu New Yorkeko metro linea desberdinak, eta badaki zein ordu eta zein tren bidaia diren egokiak bere lana txukun egiteko: A hizki handiz daraman trenean doa gaur, bagoitik bagoira, dakien pieza bakarra eskaintzen. The Godfather, edo gure herrian esaten den moduan, Attajauna filmeko soinu bandako parterik ezagunena jo du, hala nola. Corleone familia gogora ekartzeko moduan, baina behar ez zituen hainbat nota erantsiz bere partitura egokituari.

          59. kaleko geltokira iritsi baino 20 segundo lehenago bukatu du pieza (kalkuluak aterata dauzka), eta txapela pasatzen hasi da. Trena ez dago beteta. Jendea lasai doa eserita. Txanpon gutxi batzuk batek, dolarra besteak… Bikote baten ondotik pasaeran, eskua luzatzeko eskatu diote, eta zerbait eman: Mathewk pauso bat aurrera egin eta eskuetan zer duen ikustean, atzera jo du eta bikoteari erakutsi emandakoa. «Zuretzat», erantzun diote. «Seguru zaudete?», Mathewren zalantza. Baiezkoa izan da erantzuna. «Lurrean aurkitu dugu kartera hau, eta norena den ez dakigunez, barruko diru guztia zuretzat».

          Kaleko artistekin New Yorkeko hiritarra eskuzabala dela egunero ikusi liteke. Nahiz eta pieza bakarra hala-hola jotzen jakin, eskertzekoak dira lur azpiko bidaia luzeetarako denbora-pasa hauek.

Marta, baztertutako heroia

Larrepetit, 2012-09-08



          Hamaikagarrena beteko da hiru egun barru. Ekitaldi publikoak, instituzionalak egingo dira aurten ere, eta Manhattan gauak harrapatzean, ia 900.000 bonbillaren argiek irudikatuko dituzte lurretik zerurantz World Trade Center-eko bi dorreak.

          Martak jai zuen egun hartan, eta, munduak bezala, telebistaz ikusi zituen burdinazko txori hegalarien erasoak. Queens-eko bere etxean, beldurra sentitu zuen, negar egin zuen, errezo ere bai erasoa etorri zen zeru berberera begiratuz, baina bera eta familia ondo zeuden.

          Egun batzuetara, telefonoaren hotsa, eta lantokitik oharra: bihartik aurrera, zero gunera joango zara garbiketa lanetara. Eta hala, kexurik gabe, eguna joan, eguna etorri, tragediaren freskotasunak utzitako hautsak, aztarnak betirako ezabatzeko zeregina izan zuen.

          Handik hiru urtetara jabetu zen bera ere atentatuek jo zutela: berun, poliuretano, artseniko edo asbestos artean lan egitearen eraginez, gaixorik dago; tumore batekin bizi da, eta poliki-poliki hiltzen ari da. Egun haietan lan egin zuten beste hainbat kide bezala. Baita suhiltzaile eta poliziak ere. Baina hara desberdintasuna: azken horiek legezko hiritarrak dira. Marta, mexikar paperik gabea. Eta benetako heroia izateko, ezinbesteko baldintza da hori.

          Diru laguntzen poltsatik zerbait jasotzen duen arren, ezin du lanik egin, eta ez zaio bizitzeko eta sendatzeko adina iristen. Aseguru etxeek detektibe pribatuak kontratatu dituzte gaixorik ez daudela «nolabait» frogatzeko, eta haien beldur bizi da Marta.

          Irailaren 11n, zero gunean, berriro atentatuetan hildako guztien izenak irakurriko dira boz-goran. Zerrenda hori, ordea, urteetan gizentzen joan da, eta etorkizunean ere halatsu. Baina Martak, oraingo honetan ere, ez ditu entzungo galdutako lagun eta lankide askoren izenak. Hautsak bezala, errauts guztiak ere berdinak ez direlako.



Matt marinea

Larrepetit, 2012-09-01



          Matt marineak, bertsio ofizialarekin bat eginda, aitak, aitonak, osabak edo lagunak, Osama Bin Laden hil zuteneko operazioan parte hartu zueneko gerra historia nahi adina aldiz kontatzeko aukera izan du.

          Baina lau haizeetara honako hau zabaldu du: Bin Laden hil zuteneko operazioan, zalantzan jarri du marineak arriskuan egon zirenik. Hala ere, liderra zegoen gelara sartu zirenean buruan tiro bat eman zioten. Azkenetan, bi emakume oraindik mugitzen zen gorpuaren gainean oihuka negarrez omen zituen. Haiek kendu eta berarekin zeuden zenbait marinek laserraren argi gorriarekin lepora apuntatu eta tiro egin omen zuten. Liderra seko geratu zen arte. Bera testigu.

          Horrela gauzak, exekuzio baten aurrean egongo ginateke eta ez defentsan egindako ekintzarenean. «Baina Osama Bin Laden hil zuten, eta justizia egin. Nori inporta zaio nola?», esaten dute hemen zenbaitzuk. Asko inporta du. Ez ahaztu hauteskundeak izango direna hilabete luze barru. Eta joan den urteko maiatzean gertatutakoa honetatik oso gertu zegoen. Hauteskundeetan, herritarren botoa lortzeko, denak inporta du: ekintzak berak, zalantzarik ez, baina baita moduak ere. Eta politikoen aholkulariek ondo kalkulatzen dituzte ekintza batek sor ditzakeen eraginak bertsioak emateko garaian.

          Matt-ek idatzitako No Easy Day (Egun zail bat) izeneko liburuaren inguruan halako ikusmina sortu da, argitaletxeak datorren asteartera aurreratu baitu aurkezpena. Eta ildo horretatik badoa kontakizuna, Matt marineak egun zail bat baino gehiago izango ditu aurretik. Pentagonoa dagoeneko gainean du. Eta Al-Qaeda ere bai, hilketan parte hartzeagatik.

          Eta niri orain gelan zeuden bi emakumeen kontakizuna entzuteko gogoa sortu! Eserita itxarotea hobe.

          Matt, boligrafo gaineko laserrarekin apuntatu eta tinta-tiroa botatzeak min gehiago sortzen du batzuengan. Baina, marinan, tiroak bestelakoak dira, ezta?