4000 gehiago

Larrepetit, 2013-05-11

          Amanda, Georgina eta Michelle, hamarkada luzean Clevelandeko etxe batean Ariel Castrok bahituta eduki dituen gazteen kasuak zur eta lur utzi du Estatu Batuetako gizartea. Zein erraz esaten den 10 urte halakoetan. Baina begiak itxi, eta nerabezarorik gabe geratu diren hiru neska hauen tokian geure burua irudikatzeko ariketa eginez gero, niri, behintzat, oilo ipurdia jartzen zait!

          Etxean dira hirurak, familien goxoan. Ikusten ez diren zauri horiek, barru-barrukoak, senda litezkeen toki bakarrean (inoiz sendatzen badira). Inork ezingo dio bizitzari utzitako lekutik heldu. Baina galdutako guztia beste nolabait berreskuratzen saiatzea izango da kontua.

          Datozen egun eta asteetan joango gara detaile gehiagoz ezagutzen hamarkadako gertaerak. Hiruretako norbaitek (edo hirurek) esklusiba ere emango dio ondo ordainduko dion telebistaren bati, eta Hollywood ere honezkero hasi da mugitzen.

          Fikziorako egokiagoa litzatekeen errealitate hau edo antzekoa bizi dutenak milaka batzuk dira, ordea. Egoera berean, ia beste 4.000 Amanda, Georgina eta Michelle daude desagertuta Estatu Batuetan.

          Desagertutako Haurren Zentro Nazionalak emandako datuen arabera, egunero 2.000 haurren desagertzeak salatzen dira. Horietatik ehuneko 80a umeen ihesaldiak izaten dira. Ehuneko 1a izaten da hiru neska hauen antzeko bahiketaren bat. Baina portzentajeak baxua ematen badu ere, milaka familiak ez dakite non dagoen egun batean desagertu zen etxeko txiki hura.

          Michaelaren amak duela 25 urtez geroztik alabari eskutitzak idazten dizkio, eta Interneten jartzen ditu haiek egunen batean irakur ditzakeelakoan. Phoenixek, berriz, 2011ko eguberrietako opariak zain ditu etxeko zuhaitzaren azpian.


          Esperantza omen da azkena galdu behar izaten dena. Eta aste honetan hori inoiz baino hauspotuago dago desagertuen familietan.

Unplug

Larrepetit, 2013-05-04

          Estatubatuarren parte hartzea sare sozialetan honako hau da: ehuneko 67 dago Facebooken, ehuneko 16 Twitterren, ehuneko 15 Pinteresten, ehuneko 13 Instagramen eta ehuneko 6 Tumblrren.

          Eguneroko bizimoduan, ordu askotan, etenik gabe, lanean, kalean, etxean on line dauden hiritarrak asko dira.

          New York bezalako lekuetan, badirudi, halako sareetan parte hartu gabe ez zarela existitzen. Oso arraro begira zaitzake jendeak inon ez zaudela esanez gero.

          Azken aldian, ordea, sarea on line bota beharrean, bizitza errealean eta aurrez aurrekoan botatzearen garrantziaz jabetzen hasi dira asko eta asko.

          Ziber nekeak eraginda, sare sozialek eskatzen zien morrontzaz konturatuta, zenbat denbora pantailari begira egon izan diren kalkulatuta, entxufeari tira egitea erabaki duten hiritarrak dira.

          Sare sozialetan erabiltzen zuten denbora, orain, maila profesionalean garatzeko (beste on line plataforma batzuk erabiliz askotan), eta erlazio pertsonalak lantzeko erabiltzen dutela diote hiritar hauek.

          Ez dira gehiengoa, baina gero eta New Yorkeko hiritar gehiagok egiten du hori. Ez dut jakin nola bataiatu duten joera berri hau. Baina hori dela orain cool-a zabaltzen bada, azalduko da norbait, izenen batekin.

          Ez dakit zergatik, baina muturretara jotzeko ohitura dago: edo dena, edo batere ez. Eta erdiko beste bideak zer? Aurrez aurreko erlazio pertsonala bezalakorik ez dagoela jabetuta, eta horri eutsiz, zergatik ez ziber tresnak erabili harreman horiek mantentzeko, jendearen berri izaten jarraitzeko, nahi duzuna nahi duzunean kontatzeko, elkarbanatzeko, informatzeko?

          Sarean gu kateatuta geratu beharrean, sarea guk botatzea bezalakorik ez. Eta bakoitzak erabaki dezala une bakoitzean non, nola, zein modutara eta zenbat denboraz. Baina on line aurrez aurrekoa konbinazio honek, nonbait, ez du oso erraza izan behar askorentzat.

Marte 2023

Larrepetit, 2013-04-27

          Estatu Batuetako Nathan, Kanadako Adam, Israelgo Yevgeni, Suediako Mia, Lituaniako Indre… Horiek dira, Lurraz nazkatuta, hamar urte barru, betirako Martera joatea nahi duten lagunetako batzuk.

          Mars One elkarteak antolatutakoa da casting hau. Eta edonork eman dezake izena haien webgunea erabilita. Zertarako? 2023an Martera astronauta gisa bidaiatu eta sekulan ez bueltatzeko. Asmoa, planeta gorrian giza kolonia bat sortzea da. Harrapazank!

          Ez dakit proiektuak aurrera egingo duen edo ez, posible den edo ez, baina mediatikoki oso ongi diseinatuta dagoen itxura guztia du. Mundu mailako Big Brother baten usaina hartzen diot. Orain izena emateko eta hautagaiak argazki txikitan ezagutzeko garaia da (El Conquistador saioan bezala).

          Atzetik aukeraketa etorriko da. Batzuk izendatu, eta kaleratu egingo dituzte, eta azkenera onenak iritsiko dira —ez nintzateke harrituko bidaiarietako bat munduko audientziak aukeratu behar izatea—. Gero entrenamenduak, prestaketak, elkarren arteko haserreak, rolloak, sexu pixka bat, eta azkenik, Marterako bidaia telebistatua.

          Eta ez merchandising-a ahaztu: kamisetak, jertseak, posterrak eta katiluak dagoeneko eskura litezke webgunean. Barbie eta Ken astronautak eta Marten entzuteko historiako 100 rock kanturik onenak ere ez dira urruti izango.

          Azkenean, egia bada, eta gizakia Martera bueltarik gabe bidaltzea lortzen badute, horrek gastu izugarria izango duela diote. Baina hara, babesle komertzialak dagoeneko webgunean daude. Eta, gainera, horrek datozen urteetan komunikazio aldetik eman dezakeen dirutza ikusgarria izan liteke. Eta audientzia lurtarra aizue! Milioiak eta milioiak!

          Honetan parte hartzeko prest dagoen jendea egoteak ez nau harritzen. Baina interesik handiena, norbaiten / norbaitzuen bankuetako kontu korronteetan dagoela esango nuke. Eta horiek Lurrean daude, eta bertan geratuko dira. Ez Marten.

John kantaria

Larrepetit, 2013-04-20

          Ekialdeko Harlemgo gure etxeko leihoa zabal-zabalik dago. Spanish Harlem deitzen zaio eremu honi. Dominikar asko dago, eta haien bachatak, afroamerikarren raparekin, mexikarren rantxerekin, Beyonce-ren azkenarekin eta Mikel Laboaren klasiko batekin nahasten dira. Aldameneko etxekoaren leihotik, errepidean pasatu den autotik, edo etxe azpian haizea hartzen dagoen gazte kuadrillaren musika aparatutik datoz doinuak.

          Bat-batean, ordea, eztarria urratu beharrean, kantari entzun daiteke norbait. John da. 25 urte inguru ditu. Belarritakoak jantzita dago, eta etenik gabe abesti bera kantatzen du. Hainbat minutu eman ditu etxe azpian. Gaur lehendabiziko aldia da, baina egunero egingo du gauza bera, askatasunaz hitz egiten duen kantu berarekin. Metroko tren bagoi berean ere topatu izan dut. Eta han ere ez du kantua alde batera uzten. Edo kantuak ez du bera uzten. Ez dakit seguru.

          Aste honetan, egun eguzkitsu batean, ohetik altxatu, eta seigarren solairuko bere gelako leihotik suteetako eskailerara atera da. Salto egin du kalera. Kantua, bat-batean isildu da. Bukatu egin da. Amaierara iritsi da.

          Berehala zabaldu da auzoan Johnena. Auzotar asko ikusi ditut negar malkotan. Maitatua zen mutila. Irabazten zituen sosak kafea eta zigarroak erosten gastatzen zituen. Etxe atarian jarri duten aldarean, kandelez inguratuta, han daude kikara eta tabakoa jarrita. Eta zintzilik dauden lagunen ohar oso sentituak irakur daitezke. New York bezalako hiri handien barruan ere auzotarrak daude, pertsonak. Eta komunitateko partaide diren aldetik, norbaiten galera oso sentitua izaten da.

          John, umetan, bortxatu egin zuten. Zama horrekin bizi behar izan du. Gertatutakoa ahazteko kantatzen zuela etenik gabe diote batzuek. Baina musika notak ez ziren nonbait nahikoa hori arintzeko. Kantua isildu denean, orain bai, orain aske da John kantaria, betirako.

Joxan, beti hor

Larrepetit, 2013-04-13

          Irakurri egingo dizkiat hiri buruz esan direnak, Joxan: langilea, elegantea, gizon osoa, zintzoa, adoretsua, jantzia, konprometitua, eredua, irakurria, ikasia, kanpoan ibilia baina etxean hazia, abertzalea, euskaltzale porrokatua, ausarta, irribarretsua, adiskide inkondizionala, herriaz eta hizkuntzaz maitemindua, dotorea apaintasunean eta formatan… Konforme, alto, hemen utziko diat, ze honezkero, lotsatuta irudikatzen haut. Hala ere, Joxan, ez diat gezur bakar bat ere irakurri. Hi hori guztia haiz. Eta gehiago ere bai!

          Azaroan eman nian azkenekoa izan behar ez zukeen besarkada. Astebete luzea pasa huan, New York hire hirian, lehendabiziko eguna izango balitz bezalaxe gozatzen. Hemengo egonaldia arnasa hartzea izaten huan hiretzat. Barru-barruan gordeta zeuzkaat hirira azken hiru urteetan egin duan bidaia bakoitza. Zenbat solasaldi, kontu, gogoeta, asmo, barre eta adar jotze!

          Munduko edozein bazterretatik deitzen hidan maiz, «zer moduz doaz gauzak gazte» galdetzeko, «zer berri etxean?». Askotan neronek eskatu izan diat: «deituidak, Joxan». Berehala, telefonoaren txirrina. Hi, beti hor. Beharra izandakoan, beti hor egon haizen pertsona izan haiz. Sekula hutsik egin gabe. Eta beti baikor, animatzeko, bultzatzeko!

          Azkeneko aste luzeetan, telefonoak ez zidak hire izenik erakutsi. Bat-batean, mutu geratu duk. Ni ere bai, itzulerako txartelik erosi gabe, bidaia berri batean joan haizela jakitean.

          New York ez duk gauza bera izango hire bisitarik gabe. Eta gu ere ez, hi gabe. Atlantikoaren alde honetan hire ihesa nola sentitu den ez duk imajinatu ere egiten. Arrasto handia utzi duk!

          Egia aitortuko diat: film honen bukaera ez zaidak batere gustatu. Ez eta liburu honen kapitulu hau ere. Baina nahi izanda ere, desiratuta ere, ezin diat hori aldatu. Hik gure bihotzean geratzea aldatu ezin duan bezala! Betiko, hor hago! Thanks, man!

Keinuak

Larrepetit, 2013-04-06

          Momentu zailetan, gogorretan keinuek, txikiak izan arren, esanahi eta pisu handia har dezakete. Gertutasuna, konplizitatea, zurekin nago, elkarrekin gaude adieraz dezakete. Baina, aldi berean, keinuek, berez, naturalki atera beharko lukete. Estrategiarik gabe, eskatu edo bortxatu gabe.

          Pasa den martxoaren 1ean indarrean sartu ziren murrizketen haritik hartu du erabakia Barack Obama presidenteak: bere soldataren %5 bueltatu egingo du. Hainbat funtzionariori automatikoki egin zaien beherapenarekin solidario izan nahi du proportzio berean. Eta erabakiak, atzerako eragina izango du, eta murrizketak indarrean sartutako egunetik egingo du.

          Presidentearen soldata legez onartzen da, eta ezin izaten da agintaldian zehar aldatu. Eta «bahiketa» modura ezagunak egin diren murrizketek ere ez diote bere diru sarrerei eragin. Horregatik, txeke bidez bueltatuko du dirua. 400.000 dolar irabazten ditu urtean. 16.600 inguru bueltatuko ditu.

          Chuck Hagel Estatu idazkariak eta bere ondorengoak, Ashton Carter-ek, edo John Kerry Estatu idazkariak ere Obamaren bide bera jarraituko dutela iragarri dute. Gehiago ere etorriko dira, seguruenera.

          Keinuak dira. Keinu txikiak seguruenera. Txikiegiak? Arazoa konponduko ez duten keinuak. Baina ezer ez egitea baino, hobe keinu txikiak egitea ezta? Handiak txikien ondoren etor litezke. Edo inoiz ez.

          Bai, arrazoi: esfortzu ekonomiko izugarririk ez die eskatuko hori egiteak. Soldata oso onak eta aberastasun ugari dauzkate. Eta askok keinu handiagoak esperoko dituzte! Edo, sikiera, halako keinuak kutsakorrak izatea.

          Ondo aztertua izango dute Etxe Zurian keinu horrek presidenteari ekar diezaiokeen errentagarritasuna, onura. Horrexegatik, ez dela naturalki ateratakoa usaindu liteke.

          Hara zergatik keinuek sinesgarritasun gutxi ere izaten duten batzuetan.

Alkate umezaina

BERRIA, Larrepetit, 2013-03-23

          Egunkari honek «umezain estatua» du izena. Eta hara New Yorkeko edizioan zer titular dakartzan gaur: «Bloomberg-ek zigarroak ez ditu bistan nahi». «Alkateak autobus eta metro zerbitzuak eten ditu. Oinez ibili. Ona da zuretzat». «Broadwayko ikuskizunetako atsedenaldietan saltoka egotea derrigorrezkoa izango da». «Igogailuak, legez kanpokoak. Eskailerak igo, eta bizi luzeago». «Pazko arrautzek gorringorik gabekoak izan beharko dute, kolesterolari aurre egiteko». «New Yorkeko maratoia, orain derrigorrezkoa da». «New Yorkeko leloa aldatu du alkateak: lo egiten duen hiria izango da hemendik aurrera».

          Michael Bloomberg New Yorkeko alkateak urte hauetan guztietan «hiritarren osasunaren alde» hartu dituen neurriak gehiegizkoak direla salatzeko ikusi dudan fikziozko egunkari baten azala da honako hau.

          Alkatetza hartu zuenetik, tabakoaren aurkako neurriak hartzeari ekin zion: toki publikoetan erretzea debekatu zuen, prezioak izugarri garestitu ditu. Jakiek zenbat kaloria dituzten erakutsi beharra daukate. Tabakoaren edo edari azukredunen kalteez ohartarazteko kanpaina gogor eta zuzenak egin ditu. Litro erditik gorako edari azukredunak debekatu nahi izan ditu (epaile batek geldiarazi du neurria). Eta aste honetan, tabako paketeak saltokietan begi bistatik kendu nahi dituela iragarri du.

          «Alkate umezain» bataiatu dute batzuek hemen. Hiritarrei zer komeni zaien eta zer ez esateko joera izan du. Eta gauza bat da legea eta arautegia osasun politika publiko onak egiteko erabiltzea. Eta beste bat da pertsonalki gustatzen ez zaizkion eta legezkoak diren aktibitateak mugatzeko erabiltzea bere boterea.

          Debekuetan baino gehiago sinesten dut hezkuntzaren eraginkortasunean. Denbora gehiago behar izaten du, baina, luzera, eraginkorragoa dela uste dut. Eta norbanakook erabakitzeko dugun askatasuna babestuago ikusten dut.