Kea

BERRIA, Larrepetit 2012-04-28

          Zenbait datu irakurtzean, hainbat testigantza entzutean sortutakoa da gorputz osoan barrena sentitzen dudan hotzikara hau.

          Ameriketako Estatu Batuetako indiar erreserbetan bizi diren emakumeen errealitate gordinaz ari naiz hizketan. Datuak, bere hoztasunean emanda, hauek dira: AEBetan bizi diren sei emakumetik bat bortxatu egiten dute. Indiar erreserbetan, egoera okerragoa da: hiru indiar emakumetik batek bortxaketaren bat jasango du, gutxienez behin, bizitzan.

          Erreserbetan bizi diren emakumeen testigantzak dira egia horren begirada tristea: gizonezko talde batek 20 urteko neska gaztea bortxatu ostean erdi hilik, eriturik, komunean itxita utzi zuenaren bizipena, ezaguna zuen emakumearen etxean ostatu hartu eta senarrak eta haren bost lagunek bortxatu zuten 14 urteko neskatxaren herioa edo oinez etxera zihoan eta bahitu eta bortxatu ostean bide bazterrean botata utzi zuten nerabearen nahigabeak dira eguneroko bizimoduaren ispilu. Eta egoeraren krudeltasuna areagotzera datoz beste hauek: erreserba hauetan dauden osasun zentroek ez daukate bortxaketetarako prestatutako profesionalik, ezta DNA jasotzeko beharrezko tresneria ere. Connecticut bezalako estatu baten tamainako erreserba batean —14.000 km karratu— bost polizia bakarrik daude. Eta bertako agintariek ezer gutxi egin dezakete, legez, fiskal federalek bakarrik hartu baititzake krimen hauen aurkako neurriak.

          Sitting Bull (Zezen Eseri) indiar buruzagia zuriak beren lurraldetik bidaltzeko dantzan hasi zen egun batean. Mehatxu handitzat hartuta, polizia bidali zuen gobernuak bera atxilotzera, eta iskanbiletan buruzagia eta semea hil zituzten. 120 urte geroago, neurriak eskatuz, suaren inguruan dantzan ari dira hainbat belaunalditako ehunka emakume. Baina urrutira begiratuta, momentuz, inor ez dator justiziarik ezaren keak erakusten duen lekura.

Begia

BERRIA, Larrepetit, 2012-04-14

          Bi dauzkagu. Handiak, txikiak, atereak, zapalagoak, luzexkak, urdinak, marroiak, beltzak, berdeak izan litezke, eta ikusteko erabiltzen ditugu: mundua, geure burua, pertsonak, gauzak, koloreak, formak. Baina hori baino askoz gehiago dira: begiaren atzean, intentzioak, sentimenduak, pentsatzeko moduak, ideiak, maitasuna, gorrotoa, mina, poza, historia aurki litezke. Egia da ez dela erraza izaten, batzuetan, begietara begiratu eta hori guztia sumatzea, ikustea. Baina begiradek, dena ez bada ere, ia dena esaten dute, eta atzean dagoena salatu edo agerian jar dezakete. Begiak ispilua bezalakoak direla esan zuenak, arrazoi.

          Badira, ordea, begirik ez dutenak ere: umetan gure aitonak behin baino gehiagotan gogoratzen edo oihukatzen zigun moduan, harriek eta makilek ez dute halakorik. Eta nago denok jabetu garela haurtzaroan noiz edo noiz horretaz. Baina bai haiek eskuetan hartzen dituenak eta haiekin zer egin erabakitzen duenak. Eta, kasu honetan ere, begi horien atzean, intentzioak, sentimenduak, pentsatzeko moduak, ideiak, mina, poza, historia daude.

          Borrek eta gomazko pilotek ere ez dute begirik. Baina bai haiek dantzan jarri eta zer egin erabakitzen duenak. Eta aurpegia estalita eraman arren, bi begiak beti geratzen dira agerian. Eta horrekin, intentzioak, sentimenduak, ideiak…

          Bistakoa da bai borrek eta bai pilotek min handia eragin dezaketela. Errekuperatu ezin ahalakoa. Iñigo Cabacasekin bezala, pozik, ilusioz, bizi zeuden begiak betiko itzal eta itxi ditzakete. Eta familiakoengan, lagunengan negar malkoak eragin, begiradak tristatu, lausotu.

          Ezin da ezikusiarena egin eta itsu geratu. Borrak eta pilotak dantzatzen dituzten zenbaitzuen begien atzean dagoenaz jabetzeko ordua da. Begiek eta begiradek bezala, zenbait ekintza eta jokamoldek, askotan, ezkutuan gorde nahi dena agerian jartzeko balio baitute.

Txanoak

BERRIA, Larrepetit, 2012-03-24

          Duela hilabete, Floridan, Sanford-en, 17 urteko Trayvon Martin afroamerikarra, kalera atera zen litxarkeria batzuk eta freskagarri bat erostera. Etxera bueltan zihoala, George Zimmerman guarda boluntario zuriak ikusi zuen, eta horri, poliziari egindako deian esan zuen bezala, «gizon susmagarria» iruditu mutikoa: izerditzeko jertseko txanoa jantzita eramateagatik, besteak beste. «Arazoak sortzeko dagoela dirudi. Drogaturik dago. Euria ari du, eta hemen dabil atzera eta aurrera, ezer gertatuko ez balitz bezala». Polizia agentearen galderei erantzunez, «zerbait dauka esku artean; ez dut ulertzen zer egiten ari den, kabroi hauek beti ateratzen dira beraienarekin» erantzun omen zuen.

          Martin neska-lagunarekin hizketan ari zen telefonoz, Zimmerman bere autotik jaitsi eta gaztearen atzetik abiatu zenean. Martin laguntza eske entzun ostean, telefono deia moztu egin zen. Bizilagun batek ere negarrak entzun omen zituen, eta segidan tiroa. Bertan hil zen Trayvon Martin.

          Bere buruaren defentsan egindako ekintza izan zela argudiatuta, Zimmerman libre eta kargurik gabe utzi zuen poliziak. Eta horrek haserrea sortu du eta protesta asko eragin ditu. New Yorken bertan ere, asteazkenean ehunka lagun elkartu ziren, arraza diskriminazioa, eskubide zibilen falta eta justiziaren aurreko desberdintasuna salatzeko.

          Milioi bat txano Martinentzat kanpaina da haserre horren lekuko. 17 urteko gazte askoren janzkera, txanoa jantzita eramatea edo ez, azalaren kolorea, susmagarri izateko eta tiro bat jasotzeko adina argudio inondik inora ez direla salatzeko, 600.000 sinadura baino gehiago lortu dituzte interneten. Zimmerman berehala atxilotzeko eta epaiketa egiteko eskatzen dute.

          Txanoak eta txanoak daude. Eta funtzio desberdina izan dezakete. Baina txanorik gabe, zaila izaten da gauza batzuk ezkutatzea, eta dena bistan geratzen da.

Liburuak ere, atez ate

 Larrepetit, BERRIA 2012-03-17

          Liburuaren sektorea krisian dagoela diote. Euskarri digital berriek industria modelo berria ekarri dute, eta hori eragin zuzena izaten ari omen da papereko edizioetan.

          New Yorken moduko hiri batean, dezente irakurtzen den inpresioa dut. Hiritarrek, metroko bidaia luzeak arintzeko, parkeetako egonaldiez gozatzeko, irakurgairen bat poltsan eramatea ez da harritzekoa. Gero eta gehiago dira liburu elektronikoa erabiltzen dutenak, baina papereko edizioak erruz ikusten dira oraindik.

          Aldaketa digitalak krisian sartu ditu liburu denda handiak: etxe ondoan neuzkan bi, Burns & Noble eta Borders, itxi berri dituzte. Gero eta gehiago baitira Internet bidez erosketak egiten dituztenak edo edizio digitalak behar dituztenak.

           Kontrastean, hirian zehar, edozein kale bazterretan, bigarren eskuko liburuak saltzen dituzten postuak aurkitzea ere ez da harritzekoa. Gelditu, eta ikustekoa izaten da eskaintza! Denetik.

          Baina bada hainbat hiritarrek liburuak irakurri ostean partekatzeko duten ohitura polit bat: batzuek laundry-etara (arropa garbitzeko lekuetara) eramaten dituzte, bizilagunek makinek lana noiz bukatuko zain egon bitartean zer irakurria izan dezaten. Eta beste batzuek etxe atarietara ateratzen dituzte liburuak, interesa duenak har ditzan.

          Gipuzkoan, zorionez, atez ateko zabor bilketa zabaltzera doan honetan, zein polita izango litzatekeen nahi ez ditugun edo irakurrita dauzkagun liburuak etxe atarietan uztea eta edonork hartzeko aukera izatea. Zaborraren bilketarekin bezala, ohitura aldaketa txiki bat besterik ez liguke eskatuko.

          Baina, zenbait herritar arraina lasai asko egunero jan ahal izango dutela jabetu bitartean, eta atez ateko zabor bilketa egitea erraza, merkea, osasuntsua eta denontzat onuragarria dela konturatu bitartean, proposamena orrialde honetan gordeta utziko dut.

Super!

Larrepetit, 2012-03-10

          Asteartea ez da betikoa izan. Superra izan da, super asteartea. Errepublikanoen deman, Obamari nork aurre egingo dion hautatzeko egun garrantzitsuenetakoa izan behar zuenak, ordea, albiste bakarra utzi digu: hautagaien arteko lehia gehiago luzatuko dela, eta elkarri trapu zaharrak botatzen jarraituko dutela, Obamaren mesedetan noski. Benetan, super luzea egiten ari zait!

          Egun horretako hemengo egunkari gehienek beste albiste bat ere kontatu ziguten: Joe Biden presidenteordeak bidaia super azkar bat egin zuela Mexikora. Han, Felipe Calderon presidentearekin eta hura ordezkatzeko lehiara aurkeztuko diren hiru hautagaiekin egin zuen bilera. Eta hara Calderonen super eskaria: arma trafikoa kontrolatzeko eta diru zuritzea geratzeko neurri gehiago har ditzala super potentziak.

          Datuak superrak iruditzen zaizkit: zibilen esku, 283 milioi arma daude AEBetan, eta, batez beste, urtero, 4,5 milioi berri saltzen dira. Horretarako, super azokak egiten dira, edonon. Horietan, ikusi, ukitu, laztandu, miazkatu eta probatu egin ditzakezu. Eta, noski, gustatuz gero, ordaindu, eta etxera eraman, familiako kide berri baten gisara.

          Armagintzaren lobby-ak ekonomikoki izugarrizko indarra du, eta hainbat politikarirengan eragin zuzena du. Errepublikano super kontserbadoreek, Tea Party-koek, armak izateko eskubidea defendatzen dute. Eta gaur egun lehian dauden hautagaiek ez dute gai honetan super erabakirik proposatuko. Botoetan super galera izango lukete. Demokratentzat ere, patata beroa honako hau.

          Ez dago super inteligentea izan beharrik, ondorioa ateratzeko: AEBetatik Mexikora urtero milioika arma pasatzen badira, Mexikotik AEBetara milioika dolar.

          Super galdera da: urtero armengatik milaka herritar galtzen dituen herrialdeari, benetan inporta ote zaio bizilagunarenean gauza bera ez gertatzeko neurriak hartzea? Super erantzunik, oraingoz, ez daukat.

Zoriontasunaren pilulak

BERRIA, Larrepetit, 2012-03-03

           Justu bere aurrean geratu da adineko gizonezko bat, eta irakurri egin du: denboran atzera egiteko aukera izango bazenu, zer gustatuko litzaizuke aldatzea? Eskolan gehiago ikastea gustatuko litzaizuke? Zeure burua diru gehiago egitera bideratuko zenuke? Agian norbaitez maiteminduko zinateke?

           Pentsakor, aurrera egin du.

          Emakume afroamerikar bat pasa da gero, eta zerk egiten ditu bilionarioak, zine izarrak eta liderrak zuregandik eta niregandik ezberdin? Garunean indar handiagoa izateak? Talentu handiagoak? Jakinduria handiagoak?, irakurri du. Ezezkoaren keinua egin du buruarekin, eta jarraitu du: pertsona hauek guztiek barruan daukaten boterea aurkitu dute, eta zoriontsu izateko ahalmena desblokeatu. Izan ere, zoriontasunik ezak bikotekidearekin, lagunekin eta familiarekin dituzun harremanei kalte egin diezaieke.

           Eserlekuko turistak betaurrekoak jantzi ditu: Ikusi nahi duzu zeure burua gauza gehiago bizitzan lortuz? Diru gehiago eginaz, erlaxatuago sentituz, edo zure lagun eta familiartekoekin denbora gehiago pasaz?

          Bizitzan zoriontsuen zaren garaia da honako hau, edo gehiago nahi duzu? esaldiari argazkia atera dio mugikorrarekin eskolatik atera berri den ikasleak. Horregatik, erabili orain zoriontasuna lortzeko biderik inteligenteena.

          «Hemen daukazu soluzioa», irakurri dut iragarkian letra handiz: «Hartu halako pilula, eta ikusiko duzu nola zoriontsu izango zaren».

           Halaxe dira, bai: zoriontasuna lortzeko pilulak. Goizero bat hartzea nahikoa, zoriontsu sentitzeko. Gosariarekin hartzea komeni, zoriontasunak baraurik urdailari minik eragin ez diezaion (zoriontasuna gramotan neurtzen zela ere jakin ez nik, tonto halakoa). Eta handik aurrera, zoriontasunaz egun osoan goza dezakezu.

           «Zoriontasun gaindosirik ez izateko, galdetu zure mediku edo farmazeutikoari» jartzea bakarrik falta zuen. Harrapazank!

Presaka eta isolaturik

BERRIA, Larrepetit, 2012-02-25

          The Washington Post egunkariak, 2007an, Joshua Bell, munduko biolin jolerik onenetakoa eraman zuen Washington-eko metro estazio batera, eta bertan 45 minutuz egon zen Bachek egindako inoizko obrarik zailenetakoak 3,5 milioi dolar balio zituen biolin batekin joaz.

          Urtarrileko goiz hotz batean egindako esperimentuak, jendearen gustu, pertzepzio eta lehentasunak ikertu nahi zituen: leku publiko batean, ordutegi ez egoki batean (lanerako bidean zihoan jenderik gehiena), edertasunaz jabetzen gara? Geratzen al gara edertasun horretaz gozatzera? Antzematen al dugu talentua ustekabeko testuinguru batean?

           Ehunka pertsona pasa ziren Joshua Bellen ondotik eta sei bakarrik geratu ziren hura entzutera. Aitor dezagun, puntako ordua eta metro estazioa ez direla akaso biolina entzuten jartzeko egoerarik aproposenak. Eta, egia da, presaka bizi garenean, gauza asko galtzen ditugula.

          Isolatzen garenean ere bai: New Yorkeko metroan sartu eta bidaiarien kopuru handi bat doa belarritakoak jantzi eta musika entzuten, tabletan telesailak ikusten, telefonoarekin jolasean, edo e-bookean liburua irakurtzen. Kasik, aldamenean edo parean nor duten konturatu ere ez dira egiten. Gutxiago zertaz hizketan ari diren, norekin doazen, zer jantzita daramaten, edo zer keinu egiten dituzten. Kalera atera, eta trafikoaren soinutik ihesi, musikarien edo artisten eskaintzaz gozatu gabe, isolaturik jarraitu dezakete, oinez, etxera edo lantokira iritsi arte.

           Errealitateari ez ikusiarena egiteko modua izan liteke, munduari begira ez jartzeko jokamoldea akaso, edo edertasunaz eta talentuaz ez jabetzeko bidea. Zenbaitentzat, ihesbidea, terapia ere bai. Baina batzuetan, zentzumen guztiekin, presarekin edo gabe, bizitzaren gauza txiki eta handiez , eder eta itsusiez, edo talentuaz, jabetzea bezalakorik ez! Norberaren esku dago.

Obamaren karpeta morea

BERRIA, Larrepetit, 2012-02-18

          Datorren astelehenak presidenteen eguna izendapena dakar. Otsaileko hirugarren astelehena jaiegun federala izaten da, George Washington lehendabiziko presidentearen urtebetetze egunaren omenez.

          Eta bada orduz geroztik herritarrek izan duten eta mantendu duten ohitura bat ere: presidenteari eskutitzak idaztea.

          Barack Obamak bi karpeta jasotzen ditu egunero bere bulegoan. Goizean goizekoak 08:30ean segurtasun gaien inguruan egiten duen bilerarako dokumentazioa izaten du bere barnean.

          Eta bigarren karpeta, «etxeko lanak» izengoitiaz ezaguna, 20:00etan uzten diote bulegoan, hurrengo egunean landu beharreko gaien inguruko dokumentazioarekin. Barruan, ordea, more koloreko beste karpeta txiki bat egoten da, eta, han, Obama presidenteari bidalitako gutun guztietatik haren kolaboratzaileek aukeratutako hamar.

          Normalean, hiritar anonimoek beraien arazoak kontatuz, eguneroko bizitzan dauzkaten oztopoen berri emanez, edo laguntza eske presidenteari bidaltzen dizkiotenak dira. Baita laudorio, kexa eta irainak ere. Denetatik, noski.

          Historian zehar, presidente batzuek besteek baino eskutitz gehiago jaso dituzte, baina, zalantzarik gabe, teknologia berrien eraginez, Bil Clintonen garaian izugarri hazi zen kopurua: 2 milioi eskutitz-e-mail egunero.

          Eta erantzunak?

          Presidentetza lortu eta hurrengo egunean, iritsitako eskutitz guztietatik —kamioikada bat iristen da egunero Etxe Zurira— hamar aukeratu, eta iluntzero berari bulegora eramateko agindu zuen Obamak. Espresuki horretarako prestatutako kolaboratzaile talde batek aukeratzen ditu hamarrak. Horietatik bi presidenteak eskuz idatzita erantzuten ditu. Eta besteak, aurrez prestatuta dauden eredu batzuen bidez, sinatuta bidaltzen ditu.

          Agintaldi honetako ezaugarri bat izango da Obamaren karpeta morea. Beste koloretako karpetekin batera, noski!

Ez da xentimo kontua

Larrepetit 2012-02-11

          Rafael Bengoa Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak aste honetan esan du «hamarkadako erronka handiena» gizentasunaren aurka egitea dela. Azken hamar urteetako osasun planaren balorazioa egitean, zehaztu du %25 hazi dela 16 urtetik gorako gizenen kopurua. Eta planaren asmoa kontrakoa zen: %20 jaistea. Kale egin du, beraz.

          Ez dut sekreturik aireratuko gizentasuna AEBetan ere arazo handia dela esanda (haurren %13 gizenak dira). Bistakoa da. Eta horri aurka egiten, temati, New Yorkeko alkatea dabil: gizentasunari aurre egiteko hiriko komunikabideetan jarritako iragarkiak oso zuzenak dira, irudi gogorrekin osatutakoak dira, erdi biderik gabe. Ikusi eta nazka, higuina sentitzerainokoak.

          Gure elikadura ohituretan etxeko heziketak lehendabizi eta ikastetxekoak gero duten garrantzia ezinbestekoa dela ez daukat zalantzarik. Baina, aldi berean, orain arte eskaini diogun baino denbora gehixeago beharko lukeela uste dut (hori bai litzatekeela Heziketa Zibikoa eta norberaren «konstituzioarekin» lotutakoa).

           Kanpaina bortitzak, zuzenak, gogorrak egin eta ematea ere eraginkorra izan litekeela sinesten dut. Baina, horrezaz gain, nago elikaduraren sektorea arautuko duten hainbat erabaki hartu beharko liratekeela: azukre, gatz, sodio eta antzekoak mugatuz, batez ere umeentzako jakietan. San Frantziskon, haurrentzako kaloria askoko otorduekin tentaziorako izaten diren jostailuak oparitzea debekatu zuten. New Yorken, jaki bakoitzak duen kaloria kopurua argi eta garbi izan behar du ondoan jarrita.

          Neurri horien guztien konbinazioak, etxetik erakutsitakoak eta administrazioak egin lezakeenak lor dezakete, agian, bizitza osasuntsuago bat izatea. Hori egin ezean, osasunerako, erregai litroa bost xentimo gizendu behar baietz! Eta osasuna, bizi-kalitatea, ez da xentimotan neurtzen.

Amonaren zimurrak

BERRIA, Larrepetit, 2012-02-04

          Urte luzeetan bizi izanaren ajeak agerian ditu Dorothyk. Bi hankekin bakarrik nekez ibiltzen da, eta haiei beste bi makulurekin lagundu behar izaten die batera eta bestera mugitzeko. Aurpegian daukan zimur bakoitza bizi izandako saminen eta pozen seinale da, barrukoaz gain kanpoan geratu zaion aztarna. Eta hain zuzen, hori eskarmentutzat hartuta, asteazkenero, jendaurrean jartzen da, bosgarren etorbidean, Rockefeller plaza aurrean.

          Lehendabiziko Mundu Gerran ireki zituen begiak estreinako aldiz Dorothyk. Zortzi anai-arrebako familian gazteena, bera. Bigarren Mundu Gerran, George aita galdu zuen, eta apenas ezagutu duen zer den aitarekin bizitzea.

          Txikitatik ikastea eta irakurtzea gogoko izan arren, irakasgairik gogorrenak bizitzak eman dizkio: Korearen aurkako gudan Paul senarra hil zitzaion. Orduan bere egin zuen urte batzuk lehenago amak sentitutakoa.

          Vietnamgo guda etorri zen atzetik. Bi seme joan ziren lehen lerroan borrokatzera. Biak bizirik itzuli ziren, baina bihotza eta burua betirako hautsirik. Austin iloba, zerraldoan bueltatu zioten Dorothyren ahizpa Kathlen-i.

          Belaunaldi berriak jaio dira geroztik. 12 biloba ditu amonak. Baina bai eta gerra berriak ere: Irak eta Afganistanen familiako gazteenak galtzeaz kezkatuta, gerra denentzat sufrimendua besterik ez dela ondo jabetuta, gerra berriak hasteko Bush-en argudioak zentzurik gabekoak irudituta, kalera atera eta oihu egitea erabaki zuen.

          Gerraren aurkako amonak dira. Tropak etxeratzeko Obamaren erabakiarekin pozik daudenak, baina han dauden soldadu guztiak bueltatu arte bakerik emango ez dutenak. Asteazkenero, hutsik egin gabe, hotz ala bero, bizi izandakoa kontatzeko prest dira. Eskarmentuaren zimurrak dituenari entzutea bezalakorik ez! Eta zimurrak AEBetan, Iraken , Afganistanen eta Sirian, beti zimur. Denak zimur.

Okupatu zorra

BERRIA, Larrepetit, 2012-01-28

          Eta zu zer zara?». «Ni leporaino zorretan nagoen ingeniari lizentziadun bat. Eta zu?». «Bizitza osorako zorpetuta nagoen kimika doktore bat». «Ederki izorratuta gaude orduan biok».

          «Horregatik, nire zorra okupatzea pentsatu dut».

          Education & Empowerment taldeak, Occupy Wall Streetekin batera, sartzera goazen hilabete berrian hauspoa eman nahi dion kanpaina da Okupatu Ikasleen Zorra. Hainbat helburu eta eskaera dituzte: beren zorra ordaindu nahi ez duten milioi bat unibertsitario elkartzea, 70eko hamarkadara arte bezala doako unibertsitate publikoak bueltatzea, unibertsitate pribatuen irabaziak agerian jartzea eta unibertsitarioen kredituetan interesak desagerraraztea.

          Herritarren pentsatzeko moduan, gaurdaino behintzat, normaltasun osoz hartu izan da goi mailako ikasketak egin nahi dituenak zorra (35.000 dolarretik gorakoa) egin behar duela esatea. Azkeneko 30 urteetan %900 igo dira matrikulak, eta ikasleen zorra %500 hazi da. 2010eko datuen arabera, bilioi bat dolarrekoa zen zor hori, kreditu txartelak izateagatik estatubatuarrek zor dutena baino gehiago.

          Zorra duenarentzat arazoa da hura ordaintzea. Baina kasu honetan, baita gobernuarentzat ere: langabezia tasak eraginda, gazteen, lizentziatu direnen kontsumo ahalmena dezente jaitsi baita. Batez ere, Obamak begirik kentzen ez dion erdi mailako klasean.

          Ikasleen zorrak jaisteko formulen bila abiatu dira dagoeneko. Ez dago asko pentsatu beharrik: ikasteko eskubidea bermatu denentzat, eta ikasleen kontura eta haien etorkizunaren izenean patrikak dolarrez gainezka dauzkatenei stop esan.

          Hala ere, zorra okupatzearen ideia gustatu zait. Zorren Okupen Mugimenduari indarra eman, eta herritarren esfortzuaren kontura aberastu direnei aurre egiteko, «nahikoa da» esateko erabil dezagun okupazio mota hori. Ideia hor dago. Ea nola garatzen doan. To be continued.

Negu hotzean toki bila

Larrepetit, 2012-01-21

          Suzanek 70 urte ditu. Hotz egiten du, eta, karakolen moduan, etxea gurpildun karrotxo gainean hartuta ibiltzea nekeza egiten zaio.

          Phil sasoikoago dago. Bizkar gaineko motxila eta eskuetan daramatzan bi zaku handi eta pisutsu dira bere ondasun bakarrak.

          Bizitzak pasarazi diena astuna da gero. Eta hori, nahita ere ezin dute sekulan kale bazterrean ahaztuta utzi. Horregatik, bientzat, hori da mugitzea gehien kostatzen zaien karga.

          Goizero, jaiki orduko, badaki non eguneko janaria eskuratu Suzanek. Hura hartuta, teknologiarik berrienak eramanda, Interneten nabigatzen dabiltzan dozenaka lagun dauden aretoan, tokia hartzen du. Plastikozko poltsetan sartutako bizitzari begirik kendu gabe, bakarrik egoten da. Noizean behin, bere memoriaren iPad-ean, zoriontsu eta goxo bizi zen garaiak ikusten ditu. Baina, gustatzen ez zaizkion oroitzapenak etortzean, ukimen bidezko pantaila baten moduan, eskuak kopetara eramaten ditu, haiek mugitu nahian bezala.

          Phil, kalean eskean jartzen da. Ondo daki, uniformedun NYPD-koak edozein momentutan azaldu litezkeela, eta etxea gainean hartuta lekuz mugitu beharko duela.

          Gaua goiz iristen da sasoi honetan New Yorkera. Eta egunaren nekeari aurre egiteko, Suzanek aterpetxean hartuko du lekua. Epelean, hotzetik babesturik. Phil-ek eskean jarraituko du, eta inork ikusten ez duenean, metro zuloan sartu, eta geltokira iritsiko den lehendabiziko tren bagoira igoko da. Eserlekua hartu, eta epelean, azken geltokira arteko bidaia egingo du. Eta berriro buelta, egunsentia iritsi arte.

          Trenak estazioetan egiten dituen geldialdiek eta burdinbidearen txirrio soinuek esnatuko dute Phil. Aldameneko ezezagunaren eztulek, edo amesgaiztoetan barneratuta dagoenaren nahigabea entzuteak, Suzane.

          Biena, tren desberdinetako bidaia bera da: etxerik gabekoena, New Yorkeko neguan.

Sexu eraso militarrak

BERRIA, Larrepetit, 2012-01-14

          Barack Obamak armada txikiagoa izango dela iragarri berri du. Krisi ekonomikoaren atzaparrak horri ere heldu dio. Baina militarrekin lotutako beste pare bat erabaki garrantzitsu kasik oharkabean pasatu dira: lehen ez bezala, sexu jazarpenen bat jasan duen soldaduak, horren berri eman, eta urgentziazko leku aldaketa eska dezake. Nahi izatera, gainera, sekretupean egin ditzake akusazioak. Eta, bigarrenik, sexu erasotzailearen zigor eta sententziak beraien zerbitzu-orrietan mantenduko dira buruek aurrekarien berri izan dezaten.

          AEBen bost akademia militar daude. Hirutan, Annapolisen dagoen itsasoko armadan, West Pointeko lurreko armadan eta Colorado Springs-en dagoen aireko armadan egin berri du ikerketa Pentagonoak, eta tituluetan nabarmentzekoa honako hau: 2010-2011 ikasturtean sexu jazarpen salaketak izugarri hazi dira. 65 salaketa izan dira guztira, eta, bi izan ezik, guztiak emakumezkoek egin dituzte, eta bortxatuak izan direla diote.

          Aurretik egindako beste txosten baten arabera, akademia militarretan, sexu erasoak %11 igo ziren 2010ean. Emakume kadeteen %9,1ek jasan behar izan zuten halakoren bat, eta gizonezkoen %1,2k. Emakume horien artetik %34k aitortu zuten bortxatuak izan zirela. Bortxatzaileak, ia gehienetan, gizonezko beste kadete kideak izan ziren.

          Kontua da halakoren bat gertatutakoetatik %14k bakarrik salatu zutela gertaturikoa. Lotsa, beldurra, presioa dira datu baxu horren arrazoia, eta, hain zuzen ere, horiei irtenbidea jarri nahian datoz aurretik aipatutako bi erabakiak.

          Akademietan, militar izateko eskoletan, kidea bortxatzeko gai dena, behin gezurretako gudak utzi eta benetakora joaten denean, uniforme berekoekin eta kontrakoekin, zer egiteko gai ez ote da?

          Argi dago: militarren erasoak ez dira beti su arma bidezkoak izaten, ez eta etsaiaren aurkakoak ere.

Bizia emanez hil

BERRIA, Larrepetit,2012-01-07

          Christian Longok 37 urte ditu. Duela zortzi urte heriotza zigorrera kondenatua izan zen, emaztea eta hiru seme-alaba erailtzeagatik. Eta ez du ukatzen, erruduna da.

          Oregongo espetxean, 22 ordu pasatzen ditu sei metro luze eta lau zabal dituen ziegatik atera gabe. Horma hutsei begira, egindakoa sekula ez dela gertatu konbentzitzen saiatu arren, ezin izaten du damuaren karga gainetik kendu.

          Egindako krimenengatik kondenarik gogorrena jaso duen arren, gizartearentzat onuragarria den zerbait egin nahi du Christian Longok, eta organoak behar dituenari eman nahi dizkio bera exekutatu ostean.

          110.000 estatubatuar dago organoren baten zain une honetan. Zerrenda horretatik 19 lagun hiltzen dira egunero. 3.251 lagun daude heriotza zigorrera kondenatuta Estatu Batuetan, eta preso bakarrak zortzi laguni bizia eman diezaieke.

          Hori jakin arren, espetxeetako agintaritzak eskaera ez dio onartu Christian Longori. Hiru droga mota emanez hiltzen dituzte presoak estatu gehienetan, eta horiek organoak hondatzen dituztela argudiatzen dute. Droga bakarra emanez gero, organoak erabilgarriak izango lirateke. Baina, horretarako, erabaki administratiboa aldatu beharra daukate. Politikariak, agintariak, orain ere, beldurrean preso.

          Teresa Mongeren hil ondorengo esker gutun hunkigarria irakurri berri dut aste honetan Argia-n. Bera zen, duela hemezortzi urte, organo baten zain, itxaron zerrendetan zegoenetako bat. Hil berri zen gazte baten giltzurruna jaso zuen, ihesi zihoakion biziari heldu, eta 18 urte gehiago gure artean izan da.

          Duela hilabete eta erdi hil da Teresa. Amorrazio edo pena batekin: «Nire gorputzean bizirik zegoen giltzurrun hori beste inork, nik bezala, jaioberritzeko aprobetxatu ez izana».

          Gu ere ez gaitezen aurreiritzi eta beldurren preso izan eta egin gaitezen organo emaile. Hori ere kolosala izan daiteke.

Gaur, Times Square

BERRIA, Larrepetit, 2011-12-31

          Iaz, Urtezahar egunez, Times Square ezagunera joateko gogoa zuen Kohei lagun japoniarrak, eta, han, 2011ri ongietorria egitekoa. «Hi erotuta hago» esateko gogoa sentitu nuen kontatu zidanean.

          Urtebete lehenago ere saiatu omen zen, baina, eskuko poltsa bat zeramanez, poliziak ez zion sartzen utzi.

          Joan den urtekoan, ordea, bai. Noriko beste lagun japoniarrarekin eta harekin zihoazen 6 turistekin, urte berriari ongietorria egin baino 10 ordu lehenago abiatu ziren. Polizia kontrolak pasatu, eta barruan ziren arratseko hiruretarako.

          Jendez lepo betetako toki batean, milioi bat pertsona, zutik, hainbeste orduan egon beharra aspergarri samarra egingo zitzaidala aitortu nion lagunari, eta berak onartu, baietz, hala izan zela, baina bizitzan behin hori bizi nahi izan zuela. Musikari famatuen ikuskizunak eskaintzen dituzte zuzenean, eta horrekin jendea entretenitzen dute bola famatua jaisteko ordua iritsi arte.

          Baina, aspertzea baino arazo handiago bat egon daitekeela konturatu nintzen, ordea: hainbestekoa da jendetza, behin zure lekua hartuta, ezin zara askorik mugitu ere egin. Eta orduan jakin-mina sortu zitzaidan, eta galdetu egin nion Kohei lagunari: «Zer egin zenuten pixagalea etorrita?». «Pixoihalak jantzita etorri ginen», berak erantzun. «Pixoihalak?». «Bai. Baina kontuan izan, behin bakarrik egin dezakezula gainean», eman zizkidan argibide teknikoak.

          Normalean aurpegian antzematen zaio larria daukanari, eta baita lasaitzen denari ere. Eta hori jakin nuenetik, asmakizunetan bezala ibiltzen naiz, eta Times Squaren, denak, pixoihalarekin irudikatzen ditut. Hondartzan uretan sartu, eta ustez disimuluan pixa egin dugunekoa etortzen zait burura. Eta zer esatea nahi duzue, gaur ere ezingo dut irudi hori burutik kendu. Hau irakurri ondoren, apustu, zuetako askok ere ezetz!

         Urte berri on denoi!

Aupa lagun!

Larrepetit 2011-12-24

          Zer moduz zaude? Ongi espero dut. Dena prest? Burutik kendu ezinda nabil, 6. etorbidearen eta 48. kalearen kantoian niri begira geratu zineneko momentua. Ez zenidan begirik kentzen. Eta halako batean, «zu zara?», galdetu zenidan. «Bai, eta zu, berriz…», berehala elkar ulertu genuen.

          Ez zintudan horrelakoa imajinatzen. Badakizu, askotan, egiten duzun iruditik errealitatera salto handi samarra egoten da. Baina pentsatzen dut zuri ere gauza bera gertatuko zitzaizula nirekin.

          Hotz handia eginagatik, paseo ederra eman genuen biok Central Park barruan, kafe baso bero handia eskuetan hartu, eta tertulia gozoan. Eta aitortuko dizut, elkar ondo ulertu genuen ustea geratu zait. Seguruenera, desberdintasun batzuk salbu, biok ondo dakigulako zer esan nahi duen garai honetako jardunak, han eta hemen.

          Ondo gogoan dut, ibiltzeaz nekatuta, eserita jarri ginen batean, pipa hortzetan hartuta, haren plazeraz gozatu nahi izan zenuela. Baina, hemen, hori oso gaizki ikusia dago. Parkeetan erretzea, gainera , aurten debekatu dute. Zuenean oraindik ez, ezta? Botila ardoa edatea bezala: isuna jasoko nuke hori kanpoan eginez gero. Horregatik eramaten dugu marroi koloreko zorroan ezkutatuta… jur-jur-jur… Ikusten duzun bezala, zenbait gauza itsasoaren alde horretan eta hemen ez dira berdinak.

          Kantuarena niretzat ez den bezala: niri ez didate zuri bezala kantatzen. Esan zenidan milaka pertsona ateratzen direla zuri ongietorria abestuz ematera. Niri, Salvation Army-koak beraien kanpaitxoekin ondoan tokatuz gero, gaitz erdi.

          Desberdinak gara horretan. Baina, nago, oso berdinak, etxeko txikienen amets handiak betetzen, edo etxeko handienengan ilusio txikiak sortzen. Bakoitza bere estilora, eta norbera bere tokian.

          Gaur ere badaukagu makina bat lan!

          Laster arte, Olentzero. Eskuminak Mari Domingiri.

          Santa Claus.

American Christmas

Larrepetit, 2011-12-17

          Abeslari izarren ikuskizunaren ostean, milioika telebista ikus-entzuleren arreta osoa erakarriz, zast, koloretako 30.000 argi batera piztu ziren, urtero Rockefeller-en jartzen den Picea Abies zuhaitzean. Eta horrek adierazi zuen, ofizialki, 2011ko Eguberriak abiatu zirela.

          Bosgarren etorbideko dendetako erakusleiho deigarri, original eta ikusgarriek gogorarazten digute data hauetako kontsumorako neurriz kanpoko joera. Edo, hobeto esanda, erakusleihoei begira jarri, eta jendearen bultzakadak eta etengabeko joan-etorriak ematen didate niri zer pentsatua: hori da hori, mundua! Negozioa, negozio da. Bi esku izan beharrean lau izatea desiratzen dute askok, erositako pakete guztiak eraman ezin dituztenean.

          Hiriak, atzerritarrak hartzeaz gain, turista nazionala hartu ohi du bere barnean, gogotik: familia giroan hiru bat egun New Yorken pasatzera etorritakoak gehienak; Bizarzuriren txapel gorria burutik kendu gabe, Eguberrietako ikuskizunetara joaten direnak; patinaje pistetan elkarrekin irrist egin, eta kaleetan barrena paseoan gozatzen dutenak.

          Ez dago etxe sarrerarik garai honetako dekoraziorik gabe. Manhattandik kanpora, beste auzoetan, aurrealdea koloretako argi txikiz jositako eraikinek atentzioa erakartzen dute. Eguberrietako kantuak etenik gabe entzun litezke edonon, eta kale gaineko eta lur azpiko musikariek ere beraien errepertorioak egokitu egiten dituzte.

          Aitortu beharra daukat: polita dago hiria. Eta neurri handi batean, muntatze eta eszenografia honek guztiak harrapatu egiten zaitu eta bere zurrunbiloan sartu.

          Amonarena pena. «Nora zoaz?», galdegin zion bilobari. «New Yorkera, amona, oporretan». «Gertuago ez al zegoen tokirik?», amonak berriro. Bilobak irribarre goxo batekin erantzun zion. Eta amonak, segidan: «Tori diru pixka bat, eta ekarri handik Gabonetako loteriako dezimoren bat».

Zergatik?

BERRIA, Larrepetit 2011-12-10

          Axel, maitea, hilabete gutxi dituk oraindik. Baina koxkortzean, haur gehienak bezala, «zergatik?» galdetzen ikasiko duk, eta gauza guztien zergatiaren bila abiatuko haiz.

           «Zergatik?», aita kartzelako horma hotzen artean ezagutu duan galdetzean, hi jaio baino lehenago preso eraman zutela kontatu beharko diagu. Kartzelako kartzelan, isolaturik eduki zutela, baina aitak besoetan hartzen hinduen bakoitzean egoeraren gogortasuna samurtzen laguntzen hiola eta indarra ematen.

           «Zergatik?» preso galdetutakoan, Audientzia Nazionala zer den argitu beharko zaik, eta egun batean, han, «epaiketa» bat egin ziotela aitari kontatu: sekulan ez duela armarik esku artean izan eta inor ez duela hil defendatu dik aitak, sutsuki; txapela kentzeko moduan, gainera. Errugabea denaren segurtasunetik, eskatu adina informazio eman dik, eta ez dik galdera bakar bat erantzun gabe utzi.

           «Zergatik?» errudun galdetuko duk. Epaileek, kalitate txarreko DNA froga susmagarri batzuk nahikoa direla erabaki dutelako, edo, inolako frogarik gabe, ETAkoa izan ez baina bere aginduak betetzen zituela ondorioztatu dutelako, aitak errugbi talde jakin batean jokatu zuelako, bikotekide ohi bat maite izan zuelako, modu batera eta ez bestera pentsatzen duelako, eta euskaraz jakiteagatik, erantzun beharko diagu. Ez duk ezer ulertuko.

           «Zergatik?» aita ikustera joateko ama eta biok, aitona-amonek, izeba-osabek eta lagunek ehunka kilometro egin behar izaten dituzuen astero galdetuko duk.

           «Zergatik?», familia baten mina baretzeko hirean samina sortu duten.

           «Zergatik?» guztien erantzunak aurkitzea nekeza egingo zaik, eta ulertzea, are zailagoa.

           Baina Axel, bide honetan, Gurutzek bezala, ez ezak sekulan irribarrerik galdu. «Zergatik?» Horrek bakarrik baretuko duelako etxekoengan injustiziaren amorrua, eta beteko, nolabait, etxetik eraman dutenak utzitako hutsunea.

Bakardadean lagun

Larrepetit, 2011-11-26

          Etxera iritsi naiz. Igogailura inguratu eta botoiari eman diot. Halako batean, sototik etorri da. Atea ireki eta han daude biak, Jessica eta Lukas.

          «Kaixo», esan dit Jessicak. «Gabon», erantzun diot irribarre txiki batekin. Jessicak Lukasi begiratu dio, eta «zenbat denbora geunden Gari ikusi gabe, e?», esan dio. Lukas Jessicari begira geratu da. Ni, biei. «Lehen askotan egiten genuen topo berarekin, e?», jarraitu du Lukasi hizketan. Honek, ezer ez dio. Eta niri, ez zait berari esateko ezer bururatzen.

          «Eguraldi freskoa baina ederra egiten du», atera zait egoera batzuetarako gai izugarri ona dela beste behin ere frogatuz. Jessicak erantzun dit: «Bai horixe. Lukas eta biok parkean izan gara paseoan. Zein ongi ibili garen, e Lukas?», galdetu dio. Lukas isil- isilik begira daukat. Jessicak esan duena baieztatzeko bere modua izango dela pentsatu dut.

          «Biok jakin nahi dugu zer moduz zauden. Ezta Lukas?» jarraitu du isildu ere egin gabe Jessicak. «Ondo… ondo», pausatu, mantso eta nagi bat atera zait. Ezin diot Lukasi begirik kendu. Ahoa noiz irekiko duen zain jarrita bezala nago.

          Klink, entzun da bat-batean. Nire solairura iritsi gara. Atea ireki da. «Esango diogu agur?», galde egin dio Jessicak Lukasi. Horrek burua mugitu eta begiratu egin dio. Segidan, niri. Ahoa ireki du. «Agur» esatera zihoala imajinatu dut momentu batean, baina ez. Neronek agurtu dut. Edo agurtu ditut, biak… Ez dakit. Nahastu samar nago.

          Jessicak 72 urte ditu. Bakarrik bizi da 9 milioi biztanleko hirian. Baina ez zaio bakardadea gustatzen. Horregatik erabaki zuen Lukas zakurra etxera ekartzea. Hura du lagunik onena. Ordurik gehienetan, lagun bakarra. Eta harekin izaten ditu elkarrizketarik gehienak. Nik, ez dut bien arteko hizkuntza ulertzen. Baina uler dezaket biek elkarren beharra izatea.

Ezin dut bozkatu

Larrepetit, 2011-11-19

          Bihar da hauteskunde eguna, eta ezin izan dut bozkatu. U. Iturriaga, ezin diot nire botorik eman kolorge urdin tristekoari, ez eta berdez Euskadiren alde datozenei ere, garbikari iragarkikoari, trajearen mahukak luzeegi geratzen zaizkionari, produktuak egileak baino hizki gehiago dauzkan alderdiari, hibridoari, edo Axularrek egundo emango ez liokeenari.

          Legeak agintzen duen moduan bete dut nire partea: Kontsulatura joan, izena eman, eta posta bidez botoa ematea eskatu nuen. Orduz geroztik, botopaperak noiz iritsiko zain egon naiz. Ez dira iritsi.

          Ez dizut gezurrik esango; haserre nago.

          Urtarrilean egin zen hauteskunde legearen azkeneko erreformak burokrazia gehitu dio botoa emateko prozesuari. Eta ondorioa, argia: atzerrian bizi diren boto-emaileen kopurua %65 jaitsi da. 2008ko hauteskundeetan atzerrian bizi zirenen %31k eskatu zuten botoa ematea. Oraingo honetan, %9k.

          Itsaso, Olga eta ni neu gara horietako hiru, eta ez zaizkigu iritsi botopaperak.

          Erreklamazioa jar omen liteke! Baina botoa galdutzat eman behar da. Zakurraren putza! Nik botoa eman eta nire iritzia kontuan hartzea nahi dut! Eskubide bat ukatu zait. Herritar guztiak berdinak ez garen adibide bat gehiago.

          Hauteskunde Batzordeak dio gauzak normal joan direla. Lurralde bakoitzean hautagaitzak ixten ez diren arte ezin omen dira botopaperak bidali. Ba, txo, aldatu zerrendak onartu edo ez erabakitzeko epeak.

          Bestela, bizi garen herrialdeko posta zerbitzuak izango omen du errua (harrapazank).

          Sufragio unibertsalak bermatua egon behar luke denontzat demokrazia osasuntsu batean. XXI. mendean, Europan, teknologia berriez inguratuta, eta horrela?

          H. Gorostiaga, kirats usaina hartu diozu atzerrian bozkatzeko lege berriari. Neronek ere bai, horrek boto eskubidea bermatzen duen usteari.